Category Archives: અન્ય

અગત્યની જાહેરાત – જયશ્રી વિનુ મરચંટ

વ્હાલાં વાચકો, સર્જકો, મિત્રો અને શુભેચ્છકો,

“દાવડાનું આંગણું” ના નવા અવતાર, “આપણું આંગણું” ને હવે પાંચ મહિના પૂરા થયા છે. આટલા ટૂંકા ગાળામાં આપ સહુના પ્રેમ થકી “આપણું આંગણુ” મહેકી ઊઠ્યું છે. આપ સહુના અસીમ પ્રેમ માટે આપના આભારી છીએ.

સંપાદક, Editor in Chief, યુવાન સાહિત્યકાર હિતેન આનંદપરાના અથાક પ્રયત્નોથી હવે “આપણું આંગણું” ના બેનર તળે દર મહિને સાહિત્ય અને કલા જગતના ફલકનો ઉઘાડ કરતાં કાર્યક્રમોનું આયોજન કરવામાં આવે છે. એ વિષેની સૂચના પણ બ્લોગના માધ્યમથી બ્લોગના સબસ્ક્રાઈબરોને મોકલવામાં આવે છે. હાલમાં જ ત્રણ દિવસની ટૂંકી વાર્તા શિબિર કરી , જેમાં યુનિવર્સીટી ઓફ પેન્સિલવેનિયાના રિટાયર્ડ ફેકલ્ટી અને ગુજરાતી ભાષાના ખમતીધર સાહિત્યકાર – કવિ, નવલકથાકાર, વાર્તાકાર અને વિવેચક ડો. બાબુભાઈ સુથારના વક્તવ્યો અને માર્ગદર્શન આપવામાં આવ્યા હતાં. આ શિબિરમાં ભાગ લેનારા સહુને ટૂંકી વાર્તાના છ ફોલો અપ સેશન્સનો પણ લાભ આગામી દિવસોમાં મળી રહ્યો છે. આ બધાંનો ધ્યેય એક જ છે કે સારા અને શિષ્ટ સાહિત્યની સુગંધ ગુજરાતીઓના ઘરઘર સુધી પહોંચે.

આપે હજુ “આપણું આંગણું” સબ્સક્રાઇબ ન કર્યું હોય તો અવશ્ય કરજો. સબ્સક્રિપ્શન બિલકુલ નિશુલ્ક છે. આપ, અમેરિકામાં કે વતનમાં કે દુનિયાના કોઈ પણ ખૂણામાં “આપનું આંગણું”માં મૂકાતી પોસ્ટ રોજ આપની પસંદગીના માધ્યમથી, -ઈ મેલ કે વોટ્સએપ થી- મેળવી શકશો. આપ સહુને આ બ્લોગ વાંચવા http://aapnuaangnu.com/ ની સાઈટ પર જવા નમ્ર વિનંતી છે. વોટ્સએપ પર પોસ્ટ મેળવવા અથવા એમેઈલથી પોસ્ટ મેળવવામાં તકલીફ પડતી હોય તો આપ અમને aapnuaangnu@gmail.com સંપર્ક કરી શકો છો અને અમે એનું નિવારણ બનતી ત્વરાથી અવશ્ય કરીશું.

અને છેલ્લે, આ બધું જ અમારા માટે દિવંગત વડીલબંધુ પુરષોત્તમભાઈ દાવડાના આશિષ થકી જ શક્ય બન્યું છે. “દાવડાનું આંગણું” વિના ‘આપણું આંગણું” સર્જાયું જ ન હોત. દાવડાભાઈ, મને આપની કમી સદા સાલે છે અને સાલતી રહેશે. ભાઈ, હું આપને હ્રદયપૂર્વક વંદન કરું છું. આપને મારી અશ્રુભરી શ્રદ્ધાંજલિ.

  • જયશ્રી વિનુ મરચંટ

નીચેની જાહેરાત ફરી આપ સહુને યાદ કરાવવા મૂકી છે.

અગત્યની જાહેરાત – જયશ્રી વિનુ મરચંટ

અન્યjayumerchantસંપાદન કરો

“દાવડાનું આંગણું” ના સહુ વ્હાલાં વાચકમિત્રો અને સર્જકોને દિવાળી અને નવા વર્ષના હાર્દિક અભિનંદન અને ઢગલાબંધ શુભેચ્છાઓ કે આવનારું વર્ષ સહુ માટે આરોગ્યમય, ફળદાયી અને સમૃદ્ધ નીવડે.

આજે આ જાહેરાત કરતાં મને અનહદ ખુશી છે કે ધનતેરસના મંગળ દિવસ, નવેમ્બર ૧૩, ૨૦૨૦થી “દાવડાનું આંગણું” હવે નવા નામે, નવું કલેવર લઈને“આપણું આંગણું” નામે શરૂ થઇ રહ્યો છે.

આપ સહુને આ બ્લોગ વાંચવા http://aapnuaangnu.com/ ની સાઈટ પર જવા નમ્ર વિનંતી છે.

આપણા સહુના સદભાગ્યે, “આપણું આંગણું” ના ચીફ એડિટર – મુખ્ય સંપાદકની જવાબદારી કવિશ્રી હિતેન આનંદપરાએ સહર્ષ સ્વીકારી છે એ બદલ હું એમનો અંતઃકરણપુર્વક આભાર માનું છું. આ બ્લોગ બનાવવાથી માંડી, ચલાવવા સુધીનો સઘળો શ્રેય કવિશ્રી હિતેન આનંદપરાને જાય છે. હું એ બદલ એમની ૠણી છું.

આપણી સંગ કવિશ્રી અનિલ ચાવડા અને કવિશ્રી મુકેશ જોશી પણ સહસંપાદક તરીકે જોડાયા છે, તો એમનું “આપણું આંગણું” માં સ્વાગત કરતાં હું આનંદ અનુભવું છું. એમના આ બિનશરતી સહકાર બદલ ગદગદ્ છું.

આ સાથે આપણને સહુને આદરણીય સાહિત્યકાર શ્રી ભાગ્યેશ જહા અને આદરણીય કવયિત્રી પન્નાબેન નાયકનો સાથ પરામર્શક તરીકે મળી રહ્યો છે એ બદલ બેઉ મહાનુભવોને વંદન કરીને એમનો હું હ્રદયપૂર્વક આભાર માનું છું. એમના આ સ્નેહપૂર્ણ માર્ગદર્શનની છાયામાં “આપણું આંગણું” સતત સમૃદ્ધ થતું રહેશે..

એક ખાસ વ્યક્તિનો આભાર મારે માનવો છે અને કદાચ આજે દાવડાભાઈ હયાત હોત તો તેઓ પણ આ જ કરત. આ ખાસ વ્યક્તિ છે ડો. બાબુભાઈ સુથાર. “દાવડાનું આંગણું”ને અહીં સુધી પહોંચાડવામાં એમનો ફાળો અમૂલ્ય છે. બાબુભાઈ, મિત્ર તરીકે આભાર ન માનવો જોઈએ, પણ, દાવડાભાઈ અને મેં જ્યારે પણ આપ જેવા પ્રખર ભાષાશાસ્ત્રના વિદ્વાન પાસેથી મૈત્રીના હકથી “દાવડાનું આંગણું” માટે મૌલિક શ્રેણીની માગણી કરી છે તો આપે એટલા જ ભાવથી અમને આ અમૂલ્ય સર્જનો આપ્યાં છે. મારે મન આપની આ મૈત્રીનું મૂલ્ય ઘણું મોટું છે. આપનું આ ઋણ માથે ચડાવું છું.

સરયૂબેન પરીખને દાવડાભાઈએ રવિવારના સંપાદનની જવાબદારી સોંપી હતી. દાવડાભાઈના ગયા પછી પણ જે નિયમિતતાથી રવિવારનું સંપાદન કરતાં રહ્યાં છે એ સહકાર બદલ સરયૂબેન, હું અંતરથી આપનો આભાર માનું છું.

આ સાથે Peripherally – પરિઘમાં હું તો છું જ કારણ બેઉ આંગણ મારા સ્વજનોના જ છે અને આપ સહુ વાચકો અને સર્જકોના સ્નેહ થકી આ આપનું, “દાવડાનું આંગણું” કાયમ ઉજળું રહ્યું છે અને આગળ, “આપણું આંગણું” પણ ઉજળું રહેશે જ એની મને ખાતરી છે. આપ સહુના અવિરત સાથ બદલ ખૂબ ખૂબ આભાર.

સર્જકોને માટે નોંધઃ

“દાવડાનું આંગણું” ના સહુ સર્જકોને, “આપણું આંગણું”માં એમના સર્જનો મોકલવા માટેના ઈમેલ એડ્રેસની જાણ એમના ઈમેલ પર મોકલવામાં આવશે.

સહુ વાચકો માટે નોંધઃ

“દાવડાનું આંગણું”માં દર અઠવાડિયે પ્રકાશિત થતી સહુ શ્રેણી પણ એ જ નિર્ધારિત દિવસે હવેથી “આપણું આંગણું”માં પ્રકટ થતી રહેશે. આ શ્રેણીઓના જૂના લેખો વાંચવાની સગવડ માટે “દાવડાનું આંગણું”ની લીંક પણ મૂકવામાં આવશે.

તદુપરાંત, પ્રકટ થયેલા અન્ય જૂના લેખો પણ “દાવડાનું આંગણું”માં મળી રહેશે. આ બ્લોગ સંદર્ભ માટે ચાલુ રહેશે, પણ નવા સહુ સર્જનો “આપણું આંગણું”માં મૂકાશે એની સહુ વાચકો અને સર્જકોએ નોંધ લેવી.

 
આપ સહુ વ્હાલાં વાચકો અને સર્જકોનો “દાવડાનું આંગણું”ને સતત સાથ મળતો રહ્યો છે. આ બ્લોગ ને સ્મૃતિશેષ મારા વડિલબંધુ, પી. કે. દાવડાએ ૨૦૧૬માં શરૂ કર્યો હતો. એમાં પ્રારંભમાં તેઓ પોતાના અભ્યાસલેખો, અને લલિતકળા વિષેના લેખો પોસ્ટ કરતા હતા. પછી હું એમની સાથે એ બ્લોગમાં જોડાઈ અને પછી સાથે જોડાયા ગુજરાતી સાહિત્યના પ્રખર વિદ્વાન ડો. બાબુભાઈ સુથાર અને એમના જોડાવા સાથે “દાવડાનું આંગણું” શોભાયમાન થયું. એ પછી તો ગુજરાતી સાહિત્યના અનેક ડાયસ્પોરાના અને ભારતના સમર્થ સર્જકોનો સાથ મળતો ગયો અને આ બ્લોગને વાચકોએ સહર્ષ પોતીકો કરી લીધો.

આજે આ જ બ્લોગને નવા સ્વરૂપે રજુ કરતાં અમને અત્યંત આનંદ થઈ રહ્યો છે. એ સાથે પૂ.  દાવડાભાઈની કમી પણ સાલે છે પણ અમને ખાતરી છે કે એ જ્યાં હશે ત્યાંથી એમના આશિષ અમારા પર અવશ્ય વરસાવતાં હશે.

“આપણું આંગણું” માં અમારી નેમ છે કે અમે સહુને પોતાનું લાગે એવું સ-રસ, વિશદ ગુજરાતી સાહિત્ય આપ સહુ સુધી. આપના આંગણે લાવી શકીએ.

આશા છે કે આપ સહુ સર્જકો અને વાચકોનો સાથ અને પ્રેમ આ જ રીતે અવિરત મળતો રહેશે.

તા. નવેમ્બર ૧૩, ૨૦૨૦ – ધનતેરસથી બધી જ પોસ્ટ નવા બ્લોગમાં મુકાશે તેની નોંધ લેવા નમ્ર વિનંતી. આપ સહુ વાચકોના email ઓટોમેટીક નવા બ્લોગમાં ટ્રાન્સફર કરી દીધા છે. જેથી સહુને પોસ્ટની અપડેટ રોજિંદી, હંમેશની જેમ જ મળતી રહે.‌

આપને “આપણું આંગણું” સાથે જોડાવાનું સહર્ષ આમંત્રણ છે. આ “આપનું જ આંગણું” છે.

મિત્રો સાથે વાતો. ચિત્રોમાં એક ચહેરો…સરયૂ પરીખ

આજે “દાવડાનું આંગણું” ખોલ્યું છે. અહીં લખતાં રહીએ. કોઈને વાંધો હોય તો જણાવશો.

ચિત્રોમાં એક ચહેરો                      લેખિકાઃ સરયૂ પરીખ

            મારી મિત્ર સુજાતા હંમેશા નાની મોટી બેનપણીઓથી ઘેરાયેલી રહેતી. એ ૧૯૫૮ના વર્ષો, જ્યારે હું સ્વપ્નશીલ બાર વર્ષની અલ્લડ અને બેદરકાર કિશોરી હતી અને મારા કરતા ત્રણ વર્ષે મોટી અને બધાની પ્રિય સુજાતા મારી ખાસ બેનપણી બની ગઈ હતી. અમે છોકરા છોકરીઓ, રોજ સાંજે ઘર સામેના મોટા રમતગમતના મેદાનમાં ભેગા થતાં અને એમાં સુજાતાની બાજુમાં ઉભા રહેવા માટે ચડસા ચડસી કરતાં. એની સામે કયો મોટો છોકરો તાકી રહ્યો છે એની માહિતી પણ આપતાં, અને સુજાતા મોઘમ હસીને આંખ ફેરવી લેતી. આ રીતે મળતું મહત્વ એને બહુ ગમતું. પરંતુ જ્યારે અન્યને મહત્વ મળતું તો એના ચહેરા પર  ઈર્ષાભાવની વાદળી છવાઈ જતી.

           સુજાતા રમગમતમાં અને ભણવામાં હોશિયાર હતી. એ કોલેજમાં ગઈ પછી અમારો સહવાસ ઓછો થઈ ગયો પણ નજીકમાં રહેતી હોવાથી એના બદલાતા કોલેજ મિત્રો વિષે, અને સુજાતાના વધુ પડતા કાળજી લેતા ભાઈઓ દ્વારા થતી એમની મારપીટના સમાચારો મળતાં રહેતાં. અમારા મિત્રમંડળને લાગતું કે અમુક બહુ યોગ્ય ઉમેદવારોને પણ સુજાતાના ભાઇઓએ ભગાડી દીધેલાં. એની કોલેજ પૂરી થતાં જ સુજાતા શહેર
છોડીને એની બહેન સાથે રહેવા જતી રહેલી.

          થોડા મહિનાઓ પછી એને પાછી આવેલી જોઈ મને આનંદ થયો. એના ઘરમાં ગંભીર વાતાવરણ હતું. અકળાયેલી સુજાતાએ, ખાસ ખુશી વગર, મને જણાવ્યું કે એના લગ્ન એક એન્જીનિયર સાથે નક્કી થઈ ગયા છે. પરાણે હા પાડવી પડી હતી. લગ્ન વખતે રીસાયેલા મુખવાળા વરરાજાને જોઈ એક ટીખળી છોકરો બોલ્યો, “સુજાતા, વરરાજામાં ખાસ દમ નથી લાગતો, એક તમાચો મારીશ તો પણ કાંઈ બોલશે નહીં.” બદનસીબે, વરરાજાની બહેન સાંભળી ગઈ અને બોલી, “ના હોં, અમારા ભાઈ કાંઈ એવા નથી.”

           મેં કહ્યું, “અમારી સુજાતા પણ કોઈને મારે એવી નથી.” પણ વાતાવરણમાં ખારાશ આવી ગયેલી. એ વખતે અમને ખબર નહોતી કે એ લપસણી સપ્તપદી પર પગ માંડી રહી છે. .

        એકાદ મહિનામાં સુજાતા પિયર આવી અને રડતાં રડતાં જણાવ્યું કે, “હું પાછી જવાની જ નથી, મારા પર એણે હાથ ઉઠાવ્યો હતો.” એના ઘરમાં બધાને ચિંતા થઈ ગઈ. અંતે એના સાસુ આવ્યા અને અનેક બહાના કરી, સમજાવીને, પાછા લઈ ગયા. ત્યાર પછી, જ્યારે પણ મેં એને જોઈ ત્યારે એક હમદર્દીનો સૂર અનાયાસ દિલમાંથી નીકળતો, ને સવાલ ઊઠતો, “શું આ એ જ સુજાતા છે?” મારા અમેરિકા આવતા પહેલાં સુજાતા એની નાની બેબીને લઈને મારા બાને ઘેર મળવા આવી હતી અને કહેતી હતી કે, “આ બાળકી મારા જીવનમાં કંઈક સુખ લઈ આવી.”

        સુજાતાને મળ્યે ઘણાં વર્ષો નીકળી ગયા. એના સમાચારોમાં જાણવા મળ્યું હતું  કે એને બે દીકરીઓ છે અને સાદુ જીવન જીવી રહી છે.

         એ સમયે અમે કેલિફોરર્નિઆમાં રહેતાં હતાં અને અમારાં બે બાળકો અને બીજા પરિવારના સભ્યો સાથે હું જીવનમાં ઘણી વ્યસ્ત હતી. એવામાં મારા શ્વસુરના મિત્ર અમારે ઘેર ત્રણ દિવસ રહેવા આવ્યા. વાતો વાતોમાં હું ભાવનગરની છું એ જાણીને એમણે મને સવાલ કર્યો કે, “સુજાતાને ઓળખો છો?” મેં મીઠી યાદોને વાગોળતાં કહ્યું કે, “સુજાતા મારી એક વખતની ખાસ બેનપણી હતી.” ત્યાર પછી, એ મુરબ્બીની વાતોથી હું હલી ઊઠી.
             મહેમાને કહ્યું કે, “સાન ફ્રાંસિસ્કોમાં, અમારા પડોશમાં એક રિતીક નામનો ચિત્રકાર રહે છે, જે આજ પણ સુજાતાની આરાધના કરી રહ્યો છે.” મેં એનું નામ સાંભળેલું પણ સુજાતા સાથેની ખાસ દોસ્તી વિષે મને ખબર ન હતી. મને વિચાર કરતાં એ સમય અને પરિસ્થિતિનો ખ્યાલ આવી ગયો. સુજાતા થોડા મહિનાઓ એની બહેનને ઘેર રહેવા ગઈ હતી ત્યારે રિતીક સાથે સ્નેહ સંબંધ થયેલો. અને ત્યાંથી પાછી આવી કે તરત એના લગ્ન નક્કી થઈ ગયેલાં તેથી એ વાત સુજાતાએ તદ્દન ગુપ્ત રાખી હતી.

           મારા અને સુજાતાની મિત્રતા વિષે ખબર મળતા જ રિતીકનો ફોન આવ્યો અને મને ઘણાં સવાલો પૂછી લીધાં. પછી અંતે મને પૂછ્યું કે, “તમારા નામે-સરનામે હું સુજાતાને પત્ર મોકલવા માંગુ છું, તો એટલું મારું કામ કરી આપશો? મારે સુજાતા માટે કોઈ તકલીફ ઊભી નથી કરવી.” વાહ! ચાહતના વિવિધ રંગો.

          આવી લાગણી વિવશ પરિસ્થિતિમાં મને વચ્ચે મૂકાતા જરા ખચકાટ થયો, તો પણ મેં હા પાડી. થોડા સમયમાં સુજાતાનો જવાબ પણ આવ્યો જે મેં રિતીકને રવાના કર્યો . . . આમ થોડા પત્રોની આપ-લે થયા પછી પત્રવ્યવહાર બંધ થતાં મને નવાઈ લાગી, પણ વાત વિસરાઈ ગઈ અને સમય વહેતો રહ્યો. એક વખત ભારતની મુલાકાત દરમ્યાન ઉતાવળમાં સુજાતાને મળી ત્યારે એણે રિતીકના ખબર પૂછ્યાં હતાં અને પછી થોડી વાતચીત કરી અમે છૂટા પડેલાં.

         અમારા ૠણાનુબંધ હજી પૂરા નહોતા થયા. રિતીક અને અમે એક જ શહેરમાં રહેવા આવ્યાં અને એના ચિત્રોના પ્રદર્શનમાં એક ઓળખીતાને ઘેર ભેગા થઈ ગયા. બધા ચિત્રો અમે નિરાંતે જોઈ રહ્યાં હતાં ત્યારે એક ચંદ્ર અને દૂર દોડી જતી છોકરીના ચિત્ર પર, “વેચવા માટે નથી” તેવી નોંધ જોઈ. કોણ જાણે કેમ પણ એ સાથે સુજાતાની યાદ આવતાં મેં રિતીકને તેનાં વિષે પૂછ્યું.

           “હાં, એ ખાસ ચિત્ર મારા દિલથી બહુ નજીક છે. કોઈવાર તે વિષે પણ કહીશ.”

           ઘણો ભાવનાશીલ અને સરળ, પણ જરા ધૂની વ્યક્તિત્વવાળો રિતીક અમારો મિત્ર બની ગયો તેનાં અવનવા ખ્યાલો સાથે થોડી અંધશ્રધ્ધા ભળેલી લાગતી હતી. એક નિરાંતભરી સાંજે એણે સંકોચ વગર પોતાનો ભૂતકાળ કહી બતાવ્યો.

          રિતીક બોલ્યો, “હું પહેલી વખત સુજાતાને એના બહેનને ઘેર મળ્યો. મને નસીબની બલિહારી પર શ્રધ્ધા તેથી થોડા સમયમાં જ મારાં મનનો ભાવ દ્રઢ થઈ ગયો કે, સુજાતા મારી જીવન સંગિની બનશે. એ મળે ત્યારે મીઠાશ રાખતી, પણ સંબંધોમાં વિશેષ એકરાર કે ઊંડાણ નહોતા . . . પણ એક એ સાંજ મારા જીવનકાવ્યમાં સુંદર રચના બનીને  આલેખાઈ ગઈ. . . સુજાતાના બહેન મને તેમની સ્કુલ પાંસે મળી ગયા અને બોલ્યાં, ‘રિતીક, આજે શરદ પુનમ છે. અમે સાંજે દરિયા કિનારે ઉજાણી કરવાં જવાના છીએ. તું અને મિત્રો પણ આવજો.’

           “મારી ખુશીનો પાર નહોતો. મારો મિત્ર, તેની પત્ની અને હું, અનેક વસ્તુઓ સાથે લઈ અરબી સમુદ્રના તોફાની તટ પર આવી પંહોંચ્યાં. આહ! સુજાતા તેના નીલા રંગના ડ્રેસમાં અત્યંત લોભામણી લાગતી હતી.
હું એની પાંસે જઈને બેઠો. ઘેલા પવનમાં ઊડતાં તેનાં ડ્રેસને પકડવા જતાં, કે મારી ડીશમાં કશું મુકવા જતાં તેના મધુરાં સ્પર્શનો આહલાદ અનુભવ્યો. નાસ્તા પછી અમે બધાં દરિયાકિનારાની સૈર કરવા નીકળ્યાં. બીજાને પાછળ રાખી અમે દોડતાં આગળ નીકળી ગયાં. અંતે હાંફતાં અને હસતાં અમે રેતીમાં ઢળી પડ્યાં. એકબીજાની આંખો મળી અને નિશબ્દ વાતો થઈ. મેં તેનો હાથ પકડી ઊભી કરી અને મારા ઊમડતાં અરમાનોને વાચા આપું તે પહેલાં જ, તેની બહેનનો અવાજ સાંભળી તે હાથ છોડાવી દોડી ગઈ. 

            “એ સમયે હું દિશાહીન, અસ્થિર ભવિષ્યવાળો કલાકાર હતો. સુજાતાએ મારા પરિવારની આર્થિક સ્થિતિ અને મારી કમાણી વિષે બધી માહિતી જાણી લીધેલી. હું એને રીઝવવા પૂરા દિલથી પ્રયત્ન કરતો હતો, અને એ હસતે ચહેરે મને પટાવતી રહેતી. એવામાં એક દિવસ સુજાતાએ કહ્યું કે, ‘મારે ગામ પાછાં જવાનું છે.’

          “મારું દિલ રડી ઊઠ્યું, “આપણા ભવિષ્યનું શું? હું તારા મમ્મી-પપ્પા પાસે આવીને તારા હાથની માંગણી કરું?

         “’ના, એનો કોઈ ફાયદો નહીં થાય અને ઉપરથી તને માર પડશે.’ સુજાતાની નિર્લેપતા જોઈ મને આઘાત લાગ્યો. હું મારું સર્વસ્વ ન્યોચ્છાવર કરી ચૂક્યો હતો અને એ તો સાવ કોરી હતી!”

          રિતીકની દિલસ્પર્શી ગાથા સાંભળી મને સુજાતા સાથે છેલ્લે થયેલ વાર્તાલાપ યાદ આવ્યો. મેં જ્યારે પૂછેલું કે, “રિતીકને મૂકીને તેં બીજે લગ્નની હા કેમ પાડી હતી?” સુજાતાએ કહેલું, “મારી સાથેની છોકરીઓ પૈસાદાર, ડીગ્રીવાળાને પરણતી હતી, તેથી મેં એક એન્જીનીયર અને એના શ્રીમંત ઘર માટે હા કહેવાની ભૂલ કરેલી. જો કે, પરિવારના દબાણ નીચે મારી પાંસે ખાસ વિકલ્પ નહોતાં.”

         રિતીક સાથે વાત આગળ ચલાવતા, મેં એમના પત્રવ્યવહાર વિષે સવાલ કર્યો. રિતીક કહે, “જ્યારે સુજાતાને મોકલાવેલ પત્રનો જવાબ આવ્યો, ત્યારે મને આનંદ થયો. જાણે વર્ષો બાદ મારા રંગોમાં ફરી નવી ચમક આવી! પણ જ્યારે એણે પોતાની અને દીકરીઓની મુશ્કેલીઓનો ઉપચાર કરવા, હું એમને અમેરિકા બોલાવું એવો અનુરોધ કરવાનું શરૂ કર્યું ત્યારે હું મારી કાલ્પનિક તંદ્રામાંથી જાગી ગયો. મને સમજમાં આવ્યું કે હું કોઈની પત્ની સાથે આ ગુપ્ત વ્યવહાર કરી રહ્યો છું. તેથી મેં પત્રવ્યવહાર બંધ કરી દીધો.

           રિતીક ભારે હૈયે બોલ્યો, “હજી પણ હું માનું છું કે નિયતીએ મને સુજાતાનો પરિચય કરાવ્યો અને મારા મનમાં જે રેખાચિત્ર વર્ષો પહેલા દોરાયું એ આજે પણ પ્રેરણા આપી રહ્યું છે. સુજાતા મને જે કારણોથી છોડીને ગઈ એ સુખ એને મળ્યું કે નહીં એ ખબર નથી, પણ મારા ચિત્રોમાં એના ચહેરા પર આજે પણ સ્મિત છે.” રિતીક મનોમન બોલ્યો, “એક ચહેરાની  યાદમાં આ ચિત્રકારની આખી ઝિંદગી એકલતામાં અટવાઈ ગઈ.”

           જીવન ગંગા વહેતી વહેતી લય તરફ વધી રહી. સિત્તેર વર્ષનો રિતીક છેલ્લા બે વર્ષથી એક દિવાલ પર કેનવાસ ટેકવી ચરક મુનિના આશ્રમનું ચિત્ર બનાવી રહ્યો હતો. તેમાં પણ પાછળ સુજાતાનો ચહેરો લઈ આછા અંધારામાં એક સ્ત્રી આલેખાઈ હતી.

          “અમદાવાદમાં ભાઈની હોસ્પિટલ માટે ચિત્ર મોકલવાનું છે.” અમારી સાથે વાત કરતાં રિતીક બોલ્યો. “અનાવરણ વખતે હું જવાનો છું, આશા રાખું કે તમે પણ આવો.”

           મહિનાઓની તૈયારી પછી, અનાવરણ સમયે હું અમદાવાદમાં મારા બહેનને ત્યાં હતી. સુજાતા એ જ ગામમાં સ્થાયી થયેલ હતી તેથી મેં ફોન કર્યો, “હેલ્લો સુજાતા.”

         “કોણ છે? કેમ ફોન કર્યો?” તેનો અકળાયેલો અવાજ સંભળાયો. પરંતુ પછી મને ઓળખીને ખુશીથી વ્યાકુળ થઈ ગઈ. તબિયત સારી નહોતી રહેતી અને ઘણી જવાબદારીઓથી ઘેરાયેલી હતી.

          ગુરુવારે સાંજે ચાર વાગે મળવા આવશે તેવો વાયદો કરેલ. મેં રિતીકને જણાવ્યું અને “બસ એકવાર તેને મળી લઉં!” એ લાગણી સાથે એ પણ સુજાતાની રાહ જોતો મારી સાથે બેઠો. અરધો કલાક રાહ જોઈ, પણ તે આવી નહીં. એને માટે લાવેલ એક ચિત્ર મૂકી રિતીક દાદર ઉતરી ગયો. મેં ગેલેરીમાં આવીને જોયું તો સુજાતા રીક્ષાવાળા સાથે રકજક કરતી હતી અને બાજુમાંથી રિતીક પસાર થઈ આગળ નીકળી ગયો. મારાથી બૂમ પડાઈ ગઈ, “અરે, જો જો . . . તારી સુજાતા.” ખેર, એ દૂર નીકળી ગયો હતો. 

           સુજાતા માટે મેં બારણું ખોલ્યું. કાળધોળા વાળ અને કરમાયેલા શરીર પર મને જોઈ ચેતન આવ્યું. એક સમયનું હાસ્ય મને ફરી જોવા મળ્યું.  પોતાના ચિત્રને જોઈ સુજાતાના કરચલીઓવાળા ચહેરા પર આનંદ અને  ગમગીનીની રેખાઓ અંકાઈ.

          તે વિસ્મયથી બોલી, “હું રિતીકને આવી દેખાતી હતી!  હું સાવ અબૂધ હતી . . .”

          “હાં! તું મને એવી દેખાતી હતી.” રિતીક અંદર આવતાં બોલ્યોં.

          “તું આવ્યો?” એ આશ્ચર્ય પામી.

          “મારા મને ધક્કો મારી અહીં પાછો મોકલ્યો.”

          સુજાતાની આંખોમાં આંસુ આવ્યા અને પ્રયત્નપૂર્વક ઊઠીને રિતીકના હાથ, પોતાના બે હાથમાં પકડીને તેને નિશબ્દ જોઈ રહી. . .. પોતે હતી તેના દિલની પ્રેરણા . . . અને તોયે સાવ અણજાણ . . .

     અઠવાડીયા પછી મારે સમાચાર આપવા પડ્યાં . . . “રિતીક, સુજાતા હાર્ટએટેકમાં આજે સવારે મૃત્યુ પામી!”

ચિત્રોમાં એક ચહેરો
                                       
 એ  મારા  ચિત્રો અને ચિત્તમાં વસી ગઈ,
 પ્રેમ કરીયો કે નહીં! આવી ને ખસી ગઈ.

વિધિના વિધાન સી એ પહેલી મુલાકાત,
 નજરું  મળતા રે ખીલી  પૂર્ણ ચન્દ્ર રાત.
જિગર  દીપ  એમનો ઝળહળ્યો કે નહીં!
સદૈવ  જલે  દીપ,  વાટ  સંકોરું  અહીં.

મારા મૂક પુષ્પો  એના પંથમાં  કરમાય,
ત્યાં એ ગયા  દોડી,  ફૂલ  મોંઘા  દેખાય.
મારા   કુસુમોને  એણે  સૂંઘ્યા  કે  નહીં!
શુષ્ક થઈ લપાયા  જીવન પાનામાં અહીં.

પૂર્વગતા  દિવસો અજવાળે  મમ આજ,
 મેઘધનુ   રંગ  ભરે   અલ્પ  એ  અંદાજ.
સુવિધા  ને સુખ  તેને  મળીયા  કે નહીં!
  મધુ  મુખ   મલકે,  મારા  ચિત્રોમાં અહીં.
———
સરયૂ પરીખ  www.saryu.wordpress.com

Sujata – a face in his paintings

           I had always seen my friend, Sujata, surrounded by some admiring girlfriends and worshiping boys in our neighborhood playground.  It was 1958, when I was a dreamy-eyed twelve-year-old, and my friend Sujata was three years older than I. We all wanted to be her best friend and felt privileged when we could stand next to her. She knew how to please the people around her. She was a very good athlete, a clever student with a charming personality. Some used to compare her to the contemporary film star, Nutan.

In spite of the three-year age difference, we became best friends. I did not bribe Sujata with any special gifts or a fruit from my garden. Of course, having a good-looking older brother might have helped. An awkward, clueless young girl as I was, I learned from Sujata how to be sweet and make friends. Every evening, boys and girls played at our neighborhood playground.  We used to get a kick out of telling her which older boy was staring at her. Her response would be a hidden smile. She loved all that attention.

Sujata graduated from high school and joined an art college. She was very successful in sports, dance and in her studies. Later, we were not very close, but I would hear about her love affairs and her brothers beating up the guys to keep them away from Sujata.  But our friends felt that she was making good choices. One boy was very right for her, but her family would not allow a union. After she graduated from college, Sujata went away to live with her sister in another city for some time.
Then one day, her marriage was arranged. It was disheartening to see her being pressured to say “yes” to a man of her family’s choice. I met him at their wedding. Some younger, crude friends started joking, “Sujata, he looks so dull – if you slap him, he would not say anything.”  One sister of the groom heard the comments and protested sharply, “Don’t you dare. Our brother is not like that.” I said, “Our Sujata is not someone who would slap anyone.” But the damage was done, and Sujata felt ashamed.
But, unfortunately it happened the other way around – the groom hit our Sujata. She came back to her parents’ home after a month or so. She was very upset and refused to return to her in-laws’ house. It was a big scandal. Her mother-in-law came to take her back, and after some tricks, threats, and promises, Sujata had to return.  After that, every time I saw her my heart ached for her and my mind questioned, “Is this the same Sujata?”  The last time I saw her was with her six-month-old-baby. She said, “This baby has brought some joy to my life.”

A few years later, I moved to the USA from India and did not meet Sujata again for several years.  I heard that Sujata had two daughters and was living a somber life.
We were in California. My life was full with two lively children, my parents-in-law, and other family members in the house. One time, some friends of my father-in-law came to visit from northern California. We were talking about my hometown, and he asked me whether I knew Sujata! When I told them that she was my friend, they told me a story which shook me up.
The elderly uncle said, “We have one artist named Ritik in our neighborhood who still worships Sujata after all these years.”
I did not know this fellow because they had met when Sujata stayed with her older sister in another town, but I had heard his name. He had gone to school in a different city but was from the same town and caste as Sujata.  As soon as he found out about me, Ritik called. He wanted to know all about Sujata. Then he requested, “Can you please, mail a letter for me from your address and also receive Sujata’s reply at your address? I don’t want to create any problem for her.”
Wow! I was puzzled by this new romantic complication. Anyway, I agreed and a few letters passed back and forth through my hand. After several months the letters stopped. During a visit to India I met Sujata briefly. She inquired about Ritik, but I did not have any information. I asked her a few questions before we bid goodbye.
With another twist of circumstances, Ritik and our family moved to the same city, and we were invited to his exhibition of paintings. We established a connection. After a few weeks, we sat down for a long talk.
Ritik’s life had been hanging by a thread named Sujata. He said, “In my paintings, do you recognize her face? The day I met Sujata was like a planned event by the stars up above. I believed that Destiny had Her hand in bringing us together. It was love at first sight for me. I met her several times and expressed my feelings and hoped to spend our lives together. I had a hard time reading her thoughts. She was casually agreeing with my feelings and was sweet to me. I made her a painting and presented it to her. Her sister did not look very pleased with our friendship but did not say anything. Sujata was inquiring about my finances and education, which were quite modest. The day came when she had to go back to her parents’ home. I asked, ‘What about us? I love you. Can I come to your house and ask your parents for your hand in marriage?’ She said, ‘My parents will not agree and my brothers will beat you up badly. I cannot displease my family.’ I was devastated.  I had sort of written away my life to her name.  With time, I realized that she had been making up excuses. Maybe she was not committed to this relationship as I had been. But it was too late for me to return to my old self.”
In India, the conversation I had had with Sujata flashed in my mind. I had asked her, ‘Why did you marry this guy instead of Ritik?’ She confessed, ‘I was envious of the girls around me marring the rich guys – so greed clouded my judgment and I agreed to marry an engineer instead of an artist.’
I asked about the letters. Ritik said, “When I wrote the first letter, I was skeptical, but when I received her reply, I felt that on the branch of my mute life the birds started to sing. She said that she had been thinking about me often and missed being with me. As communications continued, she begged me to make arrangements to bring her to America with her two teenage daughters. That proposal made me look at this revived fling differently. I am secretly corresponding with someone’s wife! And I stopped.

So, in this lifetime, I feel rich that I have loved someone. I am not alone because in the corner of my heart Sujata is there. I look and see her face in my paintings. The question does not arise whether she loved me or not because, for me, the reality is that I will always love her.”

Her face in my paintings…
She loved me, she loved me not,
The question does not prick anymore.
Her presence is here like a twinkle in a star,
I am out of her circle, a far-fallen star.

She came into my life, I felt it destined,
Left her shadow melted barely with mine.
Those were the days–tepid, trivial for her.
They still trim colors for this lifelong dreamer.

I offered her a simple and singular daisy,
She chose to take the bunch of roses.
A sweet melancholy comes to sit besides,
Keeps me warm and cozy inside.

My precious past is anchored deep within,
On my blues and grays, bright red reigns.
There she may be, withered and wise,
But smiles in my paintings with a shy surprise.
———-

Saryu Parikh.  www.saryu.wordpress.com

વિશિષ્ટ પૂર્તિ. દિવાળી. પ્રસંગ.પદ્મશ્રી જ્યોતિ ભટ્ટ.

દિવાળીનો મર્મ 

    અગ્યારસઃ   
        અગ્યારસ ઉપવાસ, તપ ને નિયમન
        વિખરાયલ વ્રુતિઓનો સંયોજક દિન 
    બારસઃ    
       વાક બારસ, વિમળ વાણી વરદાન
        દેવી મા શારદા, સમર્પણ આ દિન
  ધનતેરસઃ
        ધનતેરસ, સમજાવે સૃષ્ટિની  વૃષ્ટિ
         યોગ્ય વ્યય સંચય સમતોલન દિન
  ચૌદશઃ
                    કાળીચૌદશ,  મનઃ ક્લેશનુ મરદન            
          નષ્ટ કષ્ટ  કકળાટો, ગોષ્ઠીનો  દિન  
    દિવાળીઃ
         દિવાળી  આજ, મધુ-દીપ હું જલાવુ
         અંતઃકરણ  અજવાળે  શાંતિનો  દિન

——
સરયૂ પરીખ

રંગોળી..ઈલા મહેતાઃ

મારા ફોટોગ્રાફ સાથેના પ્રસંગો જ્યોતિ ભટ્ટ  પ્રસંગ (૧૩.નોળવેલની મહેક, ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદ)

 

મારા બચપણથી જ મિત્ર બની ગયેલ સ્વર્ગસ્થ કિશોર પારેખ¹ (1930-1982) ભારતના એક ઉત્તમ છબી–પત્રકાર હતા. પરંતુ તે ઉપરાંત વિવિધ પ્રકારની છબીકળામાં પણ માહેર હતા. એક સમયે મને તેમનો સંદેશ મળ્યો કે, “એક કાપડની મીલ માટે કેલેન્ડર બનાવવાનું છે. કેલેન્ડર માટે ફોટોગ્રાફી કરવા માંડુ જવાનું છે. તમને (રાઘવ કનેરીયા અને મને) રસ હોય તો માંડુ આવી જાઓ, મજા આવશે’’. એમણે જણાવેલ સમયે અમે પણ માંડુ પહોંચી ગયા. માંડુ એક ઊંચી પણ વિશાળ ટેકરી પર આવેલું પુરાણું ગામ છે. ત્યાં 14મી સદીમાં બનેલાં અફઘાન સ્થાપત્યનાં ઘણાં ખંડેરો બચ્યાં છે. ફેશન ફોટોગ્રાફીમાં મોડેલની બેકગ્રાઉન્ડ જો સુંદર છતાં વિસ્મય પમાડે તેવી હોય તો છબી વધુ અસરકારક નીવડે તેવું કિશોર પારેખ માનતા હતા.

એક સવારે અમે બધા કોઈ સારું સ્થળ શોધવા નીકળ્યા. એક દીવાલ પાસે આવેલ સ્થળ પસંદ પડ્યું. ત્યાં આજુબાજુ બકરા ચરાવતા નાના બાળકો પણ હતાં. દસ બાર ફૂટ ઊંચા એક ઓટલા પર એક મોડેલને ઉભી રાખીને કિશોર પારેખ તેની છબીઓ લેતા હતા. તે જોઈ બકરીવાળા બાળકો પેલી ઊંચી દીવાલ પર ચડીને તે કુતુહલથી જોવાં લાગ્યાં. આને લીધે આખું ચિત્ર વધુ વિસ્મય પમાડે એવું બની રહ્યું. મારી પાસે પણ કેમેરા તો હતો જ તેથી મને પણ એક પહેલા કદી ન લીધેલ વિષયની છબી લેવાનો મોકો મળી ગયો.

શ્રી જ્યોતિ ભટ્ટે લીધેલ છબીકાર શ્રી કિશોર પારેખની છબી:
Kishore Parekh, Ladakh, 1981

ભારતમાં કિશોર પારેખ એક જ એવા  છબીકાર હતા  જેમની રણભૂમિ પર જઈ લીધેલી છબીઓ પ્રકાશિત થઈ હોય. ઈ.સ. 1962માં ચીન સાથેના અને 1965માં પાકીસ્તાન સાથેના યુદ્ધની તેમની છબીઓ ભારતીય પત્રકારત્વમાં આગવું સ્થાન ધરાવે છે. 1971 દરમિયાન બાંગ્લાદેશ મુક્તિ સંગ્રામ દરમિયાન નિર્વાસિતોની છાવણીઓની છબીઓ લેતા લેતા સરહદ પાર કરી લશ્કરની વિવિધ કાર્યવાહીઓની અને ઢાકામાં વિજેતા અને પરાજિત દળોના વડાઓએ દસ્તાવેજો પર દસ્તખત કર્યા તેવા અનેક પ્રેક્ષકોનું લોહી થીજાવી દે તેવા પ્રસંગોની પણ – છબીઓ લીધેલી.

 નોંધ : The Indian Portrait નામે પ્રતિષ્ઠિત ચિત્રપ્રદર્શનશ્રેણી અંતર્ગત શ્રેણીના નિયોજક અને કળાસંગ્રાહક શ્રી અનિલ રેલિયાએ શ્રી જ્યોતિ ભટ્ટે લીધેલી કળાકારમિત્રો–સ્વજનોની છબીઓનું ‘The Indian Portrait – XI’, નામે એક પ્રદર્શન અમદાવાદની ગૂફા, અમદાવાદ ખાતે તા. ૩–૮ માર્ચ ૨૦૨૦ દરમિયાન નિયોજિત કર્યું હતું. પ્રદર્શનમાં મૂકાયેલી છબીઓને તેમજ એ છબીઓના સંદર્ભોને આવરી લેતું એક સરસ પુસ્તક પણ પ્રકાશિત કર્યું હતું. આ પ્રદર્શનશ્રેણી વિશે વધુ જાણવા માટે તેમજ આ પુસ્તક (ઈ–કેટેલોગ)  જોવા માટે નીચે આપેલ લીંકનો ઉપયોગ કરશો :


http://www.theindianportrait.com/the-indian-portrait-11-jyoti-bhatts-photographs-of-his-contemporaries/

સાહિત્યમિત્રો, “દાવડનાં આંગણું”માં આ મારું છેલ્લું પ્રકાશન છે.
આનંદ સાથ આભાર. સરયૂ પરીખ http://www.saryu.wordpress.com

નોંધઃ “દાવડાનું આંગણું” ના સહુ વ્હાલાં વાચકમિત્રો અને સર્જકોને દિવાળી અને નવા વર્ષના હાર્દિક અભિનંદન અને ઢગલાબંધ શુભેચ્છાઓ કે આવનારું વર્ષ સહુ માટે આરોગ્યમય, ફળદાયી અને સમૃદ્ધ નીવડે.

આજે આ જાહેરાત કરતાં મને અનહદ ખુશી છે કે ધનતેરસના મંગળ દિવસ, નવેમ્બર ૧૩, ૨૦૨૦થી “દાવડાનું આંગણું” હવે નવા નામે, નવું કલેવર લઈને, “આપણું આંગણું” નામે શરૂ થઇ રહ્યો છે…જયશ્રીબેન મરચંટ


– શ્રી જ્યોતિ ભટ્ટ (ઈમેઈલ): jotu72@gmail.com
————– સંપાદનઃ સરયૂ પરીખ. The above link will open a treasure.

નવા બ્લોગની મુલાકાત લેવા વિનંતી

આજે ધનતેરસથી સાહિત્ય-કલાને સમર્પિત “આપણું આંગણું” બ્લોગનો શુભારંભ થઇ ગયો છે.

૧.. ઈમેલથી નિયમિત પોસ્ટ મેળવવા આપ બ્લોગની મુલાકાત લઇ subscribe કરી શકો છો. http://aapnuaangnu.com/

૨. જો આપ ઈમેલનો ઝાઝો ઉપયોગ ન કરતા હો, આ Invite Link પર ક્લિક કરી Whatsapp ગ્રુપમાંં જોડાઈ શકો છો. Follow this link to join આપણું આંગણું WhatsApp group: https://chat.whatsapp.com/BqdlqXyaXmqLt5EX2OYg7t

અગત્યની જાહેરાત – જયશ્રી વિનુ મરચંટ

“દાવડાનું આંગણું” ના સહુ વ્હાલાં વાચકમિત્રો અને સર્જકોને દિવાળી અને નવા વર્ષના હાર્દિક અભિનંદન અને ઢગલાબંધ શુભેચ્છાઓ કે આવનારું વર્ષ સહુ માટે આરોગ્યમય, ફળદાયી અને સમૃદ્ધ નીવડે.

આજે આ જાહેરાત કરતાં મને અનહદ ખુશી છે કે ધનતેરસના મંગળ દિવસ, નવેમ્બર ૧૩, ૨૦૨૦થી “દાવડાનું આંગણું” હવે નવા નામે, નવું કલેવર લઈને, આપણું આંગણું” નામે શરૂ થઇ રહ્યો છે.

આપ સહુને આ બ્લોગ વાંચવા http://aapnuaangnu.com/ ની સાઈટ પર જવા નમ્ર વિનંતી છે.

આપણા સહુના સદભાગ્યે, “આપણું આંગણું” ના ચીફ એડિટર – મુખ્ય સંપાદકની જવાબદારી કવિશ્રી હિતેન આનંદપરાએ સહર્ષ સ્વીકારી છે એ બદલ હું એમનો અંતઃકરણપુર્વક આભાર માનું છું. આ બ્લોગ બનાવવાથી માંડી, ચલાવવા સુધીનો સઘળો શ્રેય કવિશ્રી હિતેન આનંદપરાને જાય છે. હું એ બદલ એમની ૠણી છું.

આપણી સંગ કવિશ્રી અનિલ ચાવડા અને કવિશ્રી મુકેશ જોશી પણ સહસંપાદક તરીકે જોડાયા છે, તો એમનું “આપણું આંગણું” માં સ્વાગત કરતાં હું આનંદ અનુભવું છું. એમના આ બિનશરતી સહકાર બદલ ગદગદ્ છું.

આ સાથે આપણને સહુને આદરણીય સાહિત્યકાર શ્રી ભાગ્યેશ જહા અને આદરણીય કવયિત્રી પન્નાબેન નાયકનો સાથ પરામર્શક તરીકે મળી રહ્યો છે એ બદલ બેઉ મહાનુભવોને વંદન કરીને એમનો હું હ્રદયપૂર્વક આભાર માનું છું. એમના આ સ્નેહપૂર્ણ માર્ગદર્શનની છાયામાં “આપણું આંગણું” સતત સમૃદ્ધ થતું રહેશે..

એક ખાસ વ્યક્તિનો આભાર મારે માનવો છે અને કદાચ આજે દાવડાભાઈ હયાત હોત તો તેઓ પણ આ જ કરત. આ ખાસ વ્યક્તિ છે ડો. બાબુભાઈ સુથાર. “દાવડાનું આંગણું”ને અહીં સુધી પહોંચાડવામાં એમનો ફાળો અમૂલ્ય છે. બાબુભાઈ, મિત્ર તરીકે આભાર ન માનવો જોઈએ, પણ, દાવડાભાઈ અને મેં જ્યારે પણ આપ જેવા પ્રખર ભાષાશાસ્ત્રના વિદ્વાન પાસેથી મૈત્રીના હકથી “દાવડાનું આંગણું” માટે મૌલિક શ્રેણીની માગણી કરી છે તો આપે એટલા જ ભાવથી અમને આ અમૂલ્ય સર્જનો આપ્યાં છે. મારે મન આપની આ મૈત્રીનું મૂલ્ય ઘણું મોટું છે. આપનું આ ઋણ માથે ચડાવું છું.

સરયૂબેન પરીખને દાવડાભાઈએ રવિવારના સંપાદનની જવાબદારી સોંપી હતી. દાવડાભાઈના ગયા પછી પણ જે નિયમિતતાથી રવિવારનું સંપાદન કરતાં રહ્યાં છે એ સહકાર બદલ સરયૂબેન, હું અંતરથી આપનો આભાર માનું છું.

આ સાથે Peripherally – પરિઘમાં હું તો છું જ કારણ બેઉ આંગણ મારા સ્વજનોના જ છે અને આપ સહુ વાચકો અને સર્જકોના સ્નેહ થકી આ આપનું, “દાવડાનું આંગણું” કાયમ ઉજળું રહ્યું છે અને આગળ, “આપણું આંગણું” પણ ઉજળું રહેશે જ એની મને ખાતરી છે. આપ સહુના અવિરત સાથ બદલ ખૂબ ખૂબ આભાર.

સર્જકોને માટે નોંધઃ

“દાવડાનું આંગણું” ના સહુ સર્જકોને, “આપણું આંગણું”માં એમના સર્જનો મોકલવા માટેના ઈમેલ એડ્રેસની જાણ એમના ઈમેલ પર મોકલવામાં આવશે.

સહુ વાચકો માટે નોંધઃ

“દાવડાનું આંગણું”માં દર અઠવાડિયે પ્રકાશિત થતી સહુ શ્રેણી પણ એ જ નિર્ધારિત દિવસે હવેથી “આપણું આંગણું”માં પ્રકટ થતી રહેશે. આ શ્રેણીઓના જૂના લેખો વાંચવાની સગવડ માટે “દાવડાનું આંગણું”ની લીંક પણ મૂકવામાં આવશે.

તદુપરાંત, પ્રકટ થયેલા અન્ય જૂના લેખો પણ “દાવડાનું આંગણું”માં મળી રહેશે. આ બ્લોગ સંદર્ભ માટે ચાલુ રહેશે, પણ નવા સહુ સર્જનો “આપણું આંગણું”માં મૂકાશે એની સહુ વાચકો અને સર્જકોએ નોંધ લેવી.

 
આપ સહુ વ્હાલાં વાચકો અને સર્જકોનો “દાવડાનું આંગણું”ને સતત સાથ મળતો રહ્યો છે. આ બ્લોગ ને સ્મૃતિશેષ મારા વડિલબંધુ, પી. કે. દાવડાએ ૨૦૧૬માં શરૂ કર્યો હતો. એમાં પ્રારંભમાં તેઓ પોતાના અભ્યાસલેખો, અને લલિતકળા વિષેના લેખો પોસ્ટ કરતા હતા. પછી હું એમની સાથે એ બ્લોગમાં જોડાઈ અને પછી સાથે જોડાયા ગુજરાતી સાહિત્યના પ્રખર વિદ્વાન ડો. બાબુભાઈ સુથાર અને એમના જોડાવા સાથે “દાવડાનું આંગણું” શોભાયમાન થયું. એ પછી તો ગુજરાતી સાહિત્યના અનેક ડાયસ્પોરાના અને ભારતના સમર્થ સર્જકોનો સાથ મળતો ગયો અને આ બ્લોગને વાચકોએ સહર્ષ પોતીકો કરી લીધો.

આજે આ જ બ્લોગને નવા સ્વરૂપે રજુ કરતાં અમને અત્યંત આનંદ થઈ રહ્યો છે. એ સાથે પૂ.  દાવડાભાઈની કમી પણ સાલે છે પણ અમને ખાતરી છે કે એ જ્યાં હશે ત્યાંથી એમના આશિષ અમારા પર અવશ્ય વરસાવતાં હશે.

“આપણું આંગણું” માં અમારી નેમ છે કે અમે સહુને પોતાનું લાગે એવું સ-રસ, વિશદ ગુજરાતી સાહિત્ય આપ સહુ સુધી. આપના આંગણે લાવી શકીએ.

આશા છે કે આપ સહુ સર્જકો અને વાચકોનો સાથ અને પ્રેમ આ જ રીતે અવિરત મળતો રહેશે.

તા. નવેમ્બર ૧૩, ૨૦૨૦ – ધનતેરસથી બધી જ પોસ્ટ નવા બ્લોગમાં મુકાશે તેની નોંધ લેવા નમ્ર વિનંતી. આપ સહુ વાચકોના email ઓટોમેટીક નવા બ્લોગમાં ટ્રાન્સફર કરી દીધા છે. જેથી સહુને પોસ્ટની અપડેટ રોજિંદી, હંમેશની જેમ જ મળતી રહે.‌

આપને “આપણું આંગણું” સાથે જોડાવાનું સહર્ષ આમંત્રણ છે. આ “આપનું જ આંગણું” છે.

બે કાંઠાની અધવચ – (૧૯) – પ્રીતિ સેનગુપ્તા

           બે કાંઠાની  અધવચ  – (૧૯)  –  પ્રીતિ  સેનગુપ્તા

                                      (૧૯)

ગ્રીન કાર્ડ આવશે, આવી જશે- કરતાં કરતાં, ઘણા મહિના વીતી ગયા. મોડું થઈ રહ્યું છે, એવા કશા ભયથી કેતકી ક્યારેક ફફડી જતી. શું થવાનો ભય હતો, તે સ્પષ્ટ કહી શકતી નહતી.

સચિન ત્રણ વર્ષનો થવા આવ્યો હતો. કેતકીને ઘેર, સચિનને જોવા બધાં ઉત્સુક હતાં. દેવકીનું નક્કી થવામાં હતું. લગ્નમાં કદાચ ના જવાય, પણ વિવાહ વખતે ત્યાં હોઈએ તો સારું. દીજીની તબિયત કેમ હશે? કોઈએ કશું લખ્યું નહતું એ બાબતે, પણ કદાચ એ જ ભય હતો કેતકીના મનમાં.

સુજીતે કેતકીને કહ્યું નહતું, પણ એક વાર દેશ જઈ આવવાની સલાહ પ્રજીતે એને આપેલી. તમે ફાધર પાસેથી ઘરના દસ્તાવેજ પર સહી કરાવી લેજો, ને ઘર આપણા બેનાં નામે કરાવી લેજો.

કેમ, રંજીતનું નામ પણ મૂકવાનું ને?

અરે, એમણે ક્યાં સંબંધ રાખ્યો છે આપણી સાથે? એ ક્યાં છે, એ પણ આપણે જાણતા નથી.

ગજબ ચાલે છે આ પ્રજીતની બુદ્ધિ. શુંનું શું વિચારતો હશે. વધારે પડતો હોંશિયાર થઈ ગયો લાગે છે મને 

તો, સુજીતને થયું. પણ દસ્તાવેજ કરાવી લેવાની સલાહ ખોટી નહતી. આવો દસ્તાવેજ કરાવી તો લેવો જોઈએ. ફાધર અને અમ્મા ક્યાં સુધી રહેવાનાં? ઘર બધાના હાથમાંથી સાવ જાય, એના કરતાં એક વાર ખર્ચો કરીને દેશ જઈ આવવું સારું. આ અગત્યનું કામ તો પતે.

આમ કરતાં જરૂરી પેપર્સ અને પરવાના મળી ગયા, સુજીત અને કેતકીને. સચિનને લઈને બંને દેશ ગયાં ત્યારે કેતકીએ સાસરે જ રહેવાનું ધાર્યું હતું. પણ સુજીતની ઈચ્છા એવી હતી, કે કેતકી નાના સચિનને લઈને, એનાં દીજીને ત્યાં રહે. મુસાફરીનો થાક ઊતરે પછી, ફાધર ને અમ્માને મળવા, લઈ જઈશ તમને બંનેને, સુજીતે કહ્યું. જરાક નવાઇ બધાંને લાગી, પણ થયું કે બરાબર છે, થાક ઊતરે પછી જશે.

કેતકીને પણ નવાઈ તો લાગી, પણ આ નિર્ણય જ વધારે ગમ્યો. આટલા વખતે આવ્યા પછી, પહેલી નજરે એને ઘર જુદું લાગ્યું. કદાચ ઇન્ડિયામાં બત્તીઓનું અજવાળું ઓછું હોય છે, તેથી હશે, કેતકીએ વિચાર્યું. પણ નાનપણના એ ઘરમાં ફરીથી રહેવાનું મળી રહ્યું હતું, એ જ કોઈ ઇનામ જેવું લાગતું હતું એને.

ઘરનાં બધાંને જોઈને એ ખુશ તો થયેલી જ, પણ ચિંતિત પણ થયેલી. પાંચેક વર્ષમાં બધાં કેવાં સૂકાઈ ગયેલાં લાગતાં હતાં. બાપ્સ અને માઇનાં મોઢાં પર આટલો થાક કેમ? અને દીજી તો સાવ નંખાઈ ગયાં હતાં. એક દેવકી બહુ ખીલી હતી.

જગતની સાથે એક હૉસ્ટૅલમાં રહેતાં રહેતાં, અને એક કૉલૅજમાં ભણતાં ભણતાં, બંને પ્રેમમાં પડેલાં. પહેલેથી જ સાથે હરવા-ફરવાની તક, તેમજ છૂટ પણ, એમને મળી ગયેલી હતી. કોઈ રોકનાર કે ટોકનાર હતું નહીં. જીંદગીના પ્રથમ પ્રેમને બહુ માણ્યો એમણે.

લગ્ન કરવાનું બંનેએ જાતે નક્કી કરી લીધું, ને તે પછી દેવકી જગતને, બાપ્સ સાથે મેળવવા, ઘેર લઈ આવી. માઇ જરા ચોંકી ગયાં હતાં. દીજી જાણે, કે હવે જમાનો બદલાઈ ગયો છે, જુવાનિયાં જાતે જ નક્કી કરી લે. બાપ્સને વાતચીતમાં જગત પસંદ પડી ગયો. ભણવામાં સારો હતો, બોલવામાં ઠરેલ હતો, અને એના કુટુંબનો સહેજ ખ્યાલ બાપ્સને હતો પણ ખરો.

આ આખી વાત સાંભળી, ત્યારે કેતકીના મનને જરા ઓછું આવી ગયું હતું. પોતાને પણ જીંદગીનો પ્રથમ પ્રેમ થયો હતો, પણ ક્યાં બન્યું, આવું બધું એના જીવનમાં? ક્યાં હરી-ફરી, કે હસી-બોલી, એ એના પ્રિયજનની સાથે?

અરે, પણ એમાં, ઘરનાં કોઈની રોકટોકનો સવાલ નડ્યો જ નહતો. પ્રેમ ક્યાં પાંગર્યો જ હતો, એનો? કેતકીની સાન જાણે પાછી આવી. હા, ઘરનાં કોઈનો વાંક નહતો. એવો પ્રેમ એના નસીબમાં જ નહતો.

પણ તો, સુજીતે શું ઓછું કર્યું એને માટે? પૂરતો રોમાન્સ ના આપ્યો એણે? અરે, હજી યે ક્યાં અટક્યો છે એ?

આ પછી, કેતકીના મનમાંથી દેવકીને માટેનો ઇર્ષાનો ભાવ નીકળી ગયો. બંને નસીબદાર હતાં. બંનેને પ્રેમ મળ્યો હતો, પણ જુદી જુદી રીતે. બસ, હવે દેવકીના વિવાહમાં બહુ મઝા પડશે.

દીજી સચિનને બહુ વહાલ કરતાં રહ્યાં. રોજ એમની પાસે જ રાખે બાબાને. હાથમાં, ખોળામાં, પણ એને ઊંચકીને હવે એ ચાલી ના શકે. દીજી, તમે બરાબર ખાતાં કેમ નથી?, એમને ગળે વળગીને કેતકી પૂછતી.

દીજી કહેતાં, અરે તુકી, ખવાય તેટલું ખાઈ લીધું જીંદગી આખી. હવે આ બાબાને જોઈને જ પેટ ભરાઈ જાય છે.

પોતાના દીકરાની દીકરીનો દીકરો. વાહ, ઘરમાં ચાર ચાર પેઢીઓ હતી અત્યારે. જોજો, કોઈની નજર ના લાગી જાય મારા લાલજીને. એ માઇને કહેતાં, સચિનની નજર ઊતાર. એના કાનની પાછળ મેંશનું ટીલું કર.

સચિન બોલવા માંડ્યો હતો, પણ હજી થોડું કાલું હતું. એટલું તો મીઠું લાગે. ને એને બોલતો, ને દોડતો, ને બધાં સાથે હળી જતો જોઈને, કેતકીને પરમ સંતોષ થતો.

પેલી બાજુ, સુજીતે ધાર્યું હતું તેમ, ઘરના દસ્તાવેજની બાબતે ફાધરે આભ માથે લીધું. એમની ટેવ પ્રમાણે ઘાંટા પાડ્યા, અને સુજીતને ગાળો ભાંડી. આ સલાહ મને પ્રજીતે આપી છે, એને ગાળો દો, સુજીતે સામે કહ્યું. પણ ફાધર બરાડ્યા, હોઈ જ ના શકે, પ્રજીતના નામે જુઠું બોલતાં પણ શરમાતો નથી તું?

છેવટે સુજીતે ફોન બૂક કરાવીને, પ્રજીત સાથે ફાધરની વાત કરાવી. લાઇન બરાબર નહતી, અને માંડ માંડ સંભળાતું હતું, પણ પ્રજીતે ફાધરને ખાતરી આપી, કે થોડા જ વખત પછી, એ ખાસ એમને મળવા ઇન્ડિયા આવી જશે. ત્યારે નિરાંતે વાતો કરીશું, પણ હમણાં દસ્તાવેજ પર સહી થઈ જાય, તો ઘણું સારું, વગેરે.

એની ડાહી ડાહી વાતોથી ફાધર માની ગયા, એટલે કે એમને માની જવું પડ્યું. પ્રજીત બરાબર જ સમજે ને. વળી, મળવા પણ આવવાનો છે. હવે એ જ આશા પર ફાધર ટકવાના હતા.

દસ્તાવેજ તૈયાર કરવાની કાર્યવાહી શરૂ થઈ. વકીલોનું અને કૉર્ટનું કામ જલદી નથી જ થતું, એ જાણતો હોવા છતાં, સુજીત ચિંતામાં રહેતો હતો, પણ બહારથી ધીરજ રાખતો હતો. આમ ને આમ તો જવાનો દિવસ આવી જશે. ને તોયે જો તૈયાર નહીં થયો હોય, તો શું મારે પણ, પ્રજીતની સાથે ફરી આવવું પડશે?

એટલા ખર્ચાના વિચારે એ વધારે ચિંતિત થતો હતો.

પણ આખરે વકીલે કહ્યું, કે દસ્તાવેજ તૈયાર છે. ફાધરને લઈને સુજીત કૉર્ટમાં ગયો. ત્યાં બેસી રહેવું તો પડ્યું જ, પણ સહી-સિક્કા થયા ખરા. વકીલે કહ્યું, કે દસ્તાવેજ સુજીત અને પ્રજીતના નામે થઈ ગયો છે. પણ એમનો હક્ક બનશે ફાધર, તેમજ અમ્મા, નહીં હોય ત્યાર પછીથી.

વકીલની વાતથી સુજીતે નિરાંતનો શ્વાસ લીધો. ચાલો, એ હંમેશ માટે રહેવા પાછો દેશ આવે કે ના આવે, એનું પોતાનું ઘર તો રહેશે. પ્રૉપર્ટીના ભાવ તો વધતા જવાના, એટલે બીજું કાંઈ નહીં, તો પૈસા તો મળશે.

પોતે પ્રજીતથી જરાયે ઓછો હોંશિયાર નથી, સુજીત મનોમન ફુલાયો. આ દરમ્યાન ક્યારેક એને રંજીત યાદ આવતો હતો. એને મળવા જવાનું તો બન્યું નહીં, ફોન પર પણ સંપર્ક ના થયો. કાંઈ નહીં, ફરી આવીએ ત્યારે. શું કરું?, બધું તો ક્યાંથી થાય?

આ પછી સુજીત હળવો થઈ ગયો. એ કેતકી અને સચિનની સાથે રહેવા આવી ગયો. બાપ્સને સમજાવી દીધું, કે ફાધરને આમાં વાંધો નથી. સુજીતની હાજરીથી ઘરમાં સરસ વસ્તી રહેતી હતી. ને હવે દેવકીને એણે ધીરેથી કહી દીધું, કે જીતજી કહેવાને બદલે સુજીતભાઈ કહે તો એને વધારે ગમશે. આમે ય હવે જીતજી ને જગતજીમાં ગોટાળા થવાનો સંભવ છે, ખરું કે નહીં? બધાં બહુ હસ્યાં આ મજાક પર.

કેતકીને માટે પણ આ સમય ખૂબ આનંદનો હતો. અમેરિકામાં છેલ્લે છેલ્લે સુજીત થોડો દૂર થતો જતો લાગ્યો હતો. એવું સમજવાની મારી જ ભૂલ હતી. કશો ફેર નથી પડ્યો, કેતકીએ ડાઉટને ખંખેરી નાખ્યો. સુજીતની ભૂખરી-લીલી આંખોમાં ડૂબવાનું હજી એને એટલું જ ગમતું હતું. 

કેતકીએ કૉલૅજની બે-ચાર બહેનપણીઓને મળવાનો ટ્રાય કર્યો, પણ બહુ શક્ય ના બન્યું. સચિન, સુજીત, દીજી, માઇ, બસ, આટલાંમાં જ જાણે દિવસ વીતી જતો. સુમી સચિનને રમાડવા એક વાર ઉતાવળે આવી ગઈ. એને સાસરામાંથી બહુ ટાઇમ નહતો મળતો. સૂકાઈ ગયેલી લાગી.

કેમ, બહુ કામ કરાવે છે?, હસતાં હસતાં કેતકીએ પૂછ્યું.

સુમી જરા ગંભીર થઈ ગઈ. કદાચ એવું જ કહેવાય. કામ બહુ ના હોય, પણ ઘરની બહાર જવા દેવાનું બહુ ગમે નહીં –

કોને, તારાં સાસુને?

અરે, એથી યે વધારે વાંધા નણંદને હોય. કંઇક ને કંઇક બહાનું કાઢે, મને ઘેર રાખવાનું. શરદ બધું જુએ, ને સમજે, પણ ના માને કશું કહી શકે, ના નાની બહેનને યે કશું કહી શકે.

નીલુની કંપની સારી રહી. એને રોજ આવવા દીજીએ કહેલું. તું હોય તો તુકીને વાતો કરવાનું ગમે ને. હજી એનાં લગ્ન નહતાં થયાં, એટલે એ નીકળી શકતી હતી. કેતકીનો સંસાર જોઈને, પોતાને માટે જ એનો થોડો જીવ બળતો. શું થશે મારું? ક્યારે થશે આવી મારી જીંદગી?

પણ કેતકી પર દ્વેષ નહીં. તું થોડી બદલાઈ તો છું જ, હોં, તુકી, એણે કહેલું.

કેતકી વિચાર કરવા લાગેલી. તો શું ઘરમાં પણ બધાંને એવું લાગતું હશે? શું ખરેખર બદલાઈ ગઈ હતી પોતે? એણે કહ્યું, કદાચ એવું હોઈ શકે, નીલુ. ત્યાંનું જીવન એવું જુદું છે, કે એ પ્રમાણે તમારે મનને ઍડજસ્ટ કર્યા કરવું પડે, અને જાતને વધારે ને વધારે ડિવેલપ કર્યા કરવી પડે. બધું જાતે જ કરવાનું, એટલે જાણે ઘડીએ ઘડીએ, કાંઈ ને કાંઈ, નવું શીખવું પડે, જાણવું પડે.

પછી કહે, મને એવું લાગે છે, કે તું પણ ત્યાં આવી જઈશ. ત્યાં રહેતો છોકરો જ મળશે તને, તું જોજે.

નીલુ ભારે મનથી કહે, ખરેખર? મને તો થાય છે, કે હું કુંવારી જ ના રહી જાઉં.

ના હવે, આવું શું બોલે છે?, કહીને કેતકી સચિનની પાછળ દોડેલી.

સુજીત અને કેતકીને લાગ્યું, કે બધું કામ સારી રીતે પતતું જતું હતું. હવે ખરીદી કરવા માટે ટાઇમ કાઢી શકાય તેમ હતો. કેતકી બે-ચાર પંજાબી ડ્રેસ ખરીદવા માગતી હતી. સુજીતને બસ, એ સાડી પહેરે તે જ ગમે. એમાં દલીલો કરવી પડી કેતકીએ, કે અહીં આવ્યાં છીએ, ને નવાં કપડાં લઈ લઉં, તો મારે ચાલેને બીજાં ત્રણેક વર્ષ. પાર્ટીમાં સાડી બરાબર છે, જોકે હવે પાર્ટીમાં પણ ભાગ્યે જ કોઈ સાડી પહેરે છે, પણ સાધારણ કામ માટે નીકળો ત્યારે તો ડ્રેસ જ સારો પડે ને.

દીજી વચમાં પડ્યાં, કે હું આપું છું પૈસા, તુકીને જે ગમે તે ભલે ખરીદતી.

સુજીતને ચીડ ચઢી ગયેલી, જરા મોઢું ચઢેલું, પણ કોઈને ખાસ ખ્યાલ ના આવ્યો.

વિવાહના પ્રસંગોમાં તો કેતકી સાડી જ પહેરતી હતી, તેથી સુજીત ખુશ થઈ ગયો, અને ચીડ ભૂલી પણ ગયો. એક દિવસ, એ જાતે જઈને, એક સાડી કેતકીને માટે લઈ આવ્યો. વાહ, શું ટેસ્ટ છે, સુજીતભાઈ, તમારો, દેવકીએ સાડીનાં વખાણ કરેલાં.

સુજીત જાણતો હતો, કે એ નારાયણપેઠી સાડી હતી. કહે, મેં એ નામ દઈને કઢાવડાવી. મને પણ સાડીઓની થોડી ખબર પડે છે ખરી, હોં.

સાડા ત્રણ અઠવાડિયાં તો આમ ક્યાંયે વીતી ગયાં. બસ, તુકી, તું જવાની? એટલાંમાં વખત થઈ ગયો? દીજીને પહેલી વાર ઉદાસ થયેલાં જોયાં હશે કેતકીએ.

સહેજ બોલે, ને દીજીનો શ્વાસ ઊંચો ચઢી જતો હતો. સાવ નરમ અવાજે કહે, ક્યારે મળીશ તું ફરીથી? ક્યારે હું જોવા પામીશ મારા લાલજીને ફરીથી? એને લઈને જલદી પાછી આવીશ ને, તુકી?

કેતકી પાછી એમને વળગી. આવીશ જ ને, દીજી. તમે જીવ ના બાળો.  એ જોઈને સચિન પણ વળગ્યો, દી, જી, ના, બાલો

(વધુ આવતા ગુરુવારે)

વિશિષ્ટપૂર્તિ. નવરાત્ર રંગોળી. ઈલા મહેતા અને ‘ઝૂમ’તો ગરબો…દેવિકા ધ્રુવ.

http://વિશિષ્ટપૂર્તિ. નવરાત્ર રંગોળી. ઈલા મહેતા અને ‘ઝૂમ’તો ગરબો…દેવિકા ધ્રુવ.

રંગોળી-નવરાત્ર. ઈલા મહેતા.
ભારત અને પરદેશના રંગોળી રસિકને જોડતી વિજાણું દોરી રોજ સવારમાં અનેક નવી કલા બતાવે છે. આ ગ્રુપમાં આઠ દિવસ તમે નવી રંગોળી ન મુકો તો બાકાત કરવામાં આવે છે.
આ વર્ષે નવરાત્રના પ્રસંગે નીચે આપેલ સૂચનો અનુસાર રંગોળીઓ કરવાની હતી. તેમાં ઈલા મહેતાની રંગોળીઓ અહીં રજુ કરી છે. સરયૂ

૧. Gray Swastika. 1 સાથિયાની ડિઝાઇન. રંગ ગ્રે.

૨. Orange Stars. સ્ટાર, રંગ ઓરેન્જ.

૩. White Conches  શંખ, સફેદ.

૪. Red Lotus Flower. કમળ, લાલ.

૫. Royal Blue Fish. માછલી બ્લુ.

૬. Yellow Kunbham. કુંભ, પીળો.

૭. Green Padikolam means… 4 lines Rangoli with Chirodi.
Ila got prize in this Rangoli.

૮. Peacock Green. દીવો, મોરપીંછ.

૯. Purple Veena. વીણા જામલી રંગ. અને તેની સાથે આગળના આઠેય એલિમેન્ટ્સ સાથે રંગોળી. 

—————————————————————————————————–
અને પછી તરત આવી કરવા ચોથ… તેથી દર વર્ષની જેમ, પુત્રવધૂ શુભ્રા માટે ઈલાબેને બનાવેલો દીવો..

———————————————————-
પર્ણપુષ્પ
mailmehtaila@gmail.com વડોદરા. — ઈલાનાં બા, હીરાબેન માનશંકર ભટ્ટનો પ્રાતઃક્રમ હતો. શિશુવિહાર, ભાવનગર.

આજનો ‘ઝૂમ’તો ગરબો.

http://આજનો ‘ઝૂમ’તો ગરબો.

નવરાત્રી પૂરી થઈ. શરદ-પૂનમ પણ આવી ને ચાલી ગઈ. દરમ્યાનમાં નેટના પડદે ઘણું ઘણું જોયું. તે પછી આજની સવારે, મૂળે ગંભીર પ્રકૃતિની મને, કોણ જાણે કેમ, એક મજાકી, ટીખળી વિચાર સૂઝ્યો. મને પોતાને ય નવાઈ લાગી. પણ પેનને ચાલવા જ દીધી.
અટકાવી જ ન શકી ને! જુઓ તો, આવું મેં ક્યારેય લખ્યું છે?!!!

હળવો ગરબોઃ
(કેસરિયો રંગ મને લાગ્યો ‘લા, ગરબા..ના ઢાળમાં)

ઝૂમતણા ઝાંપેથી નીકળીને લો હવે,
ચાલ્યાં આ ફેસબુકના ફળિયે રે લોલ.

મંગળા, આરતી ને પૂજાના પાઠ સૌ,
વંચાવવાને (!) મળિયે રે લોલ..

ઊંડું ને ઊંચું કૈં વાંચવાને બદલે,
કોને ગમ્યું મારું, જરા કળિયે રે લોલ.

લાગણીઓ-બાગણીઓ કોરાણે મૂકી
કોઈનું સ્વ-નામે રળિયે રે લોલ.

આજના તાલે ને રાસે રે ઘૂમીએ
ખુદના નગારા લૈ નીકળીએ રે લોલ.

અંતરના આંગણે ઝુમતાં ના આવડે.
અંબર પર પહોંચવા ઉછળીએ રે લોલ.

ઓછું વધારે તો કહેવું શું જાતને!
સાનમાં સમજીને વળીએ રે લોલ.

માઠું કે મીઠું ના લગાવ મારા જીવડા,
લીટાડા ખેંચી હવે ઢળીએ રે લોલ..

દેવિકા રાહુલ ધ્રુવ https://devikadhruva.wordpress.com/

              
   

આવી નોરતાની રાત – (૩) – યામિની વ્યાસ

ઢમ ઢમ ઢમકે રૂડા ઢોલ, રાત લંબાતી ચાલી
ઊગે ઊગે ના પરોઢ, રાત લંબાતી ચાલી

સૂરજ માને ભાલે ચમકે
સૂરજ દીવડે દીવડે ઝળકે
સૂરજ ઠેસ મારીને ઠમકે
સૂરજ રાસે રાસે રણકે
સૂરજ ગરબામાં ખોવાય, રાત લંબાતી
ચાલી
એનું મનડું ઝાકમઝોળ, રાત લંબાતી ચાલી
ઊગે ઊગે ના…

માનો ચૂડલો ખનકે લાલ
એમાં હીરલા જડયા બાર
ચૂડલો સૂરજને હરાવે,રાત લંબાતી ચાલી
ઊગે ઊગે ના….

માની ડોકે ચંદન હાર
માંહીં મોતીડાં હજાર
હારલો સૂરજને હંફાવે,રાત લંબાતી ચાલી
ઊગે ઊગે ના…

માની ઝાંઝરીયું રૂપાળી
છમછમ કરતી ઘૂઘરીયાળી
ઝાંઝર સૂરજને નચાવે,રાત લંબાતી ચાલી
એનું હૈયું નાગરવેલ,રાત લંબાતી ચાલી
ઊગે ઊગે ના……

યામિની વ્યાસ

Sent from my iPhoneAttachments areaPreview YouTube video ગરબો:યામિની વ્યાસ સ્વર/સ્વરાંકન:સોનલ વ્યાસગરબો:યામિની વ્યાસ સ્વર/સ્વરાંકન:સોનલ વ્યાસ

કૌમુદી મુનશી – બે શ્રદ્ધાંજલિ – હેમરાજ શાહ , જયશ્રી મરચંટ

(૧૨ મી ઓક્ટોબર, ૨૦૨૦, આપણે ગુજરાતના કોકિલકંઠી ગાયિકા કૌમુદીબેનને ગુમાવ્યા. એમના જવાથી સમસ્ત સંગીત જગતને મોટી ખોટ પડી છે. જીવનની પ્રત્યેક ક્ષણને સંગીતમાં જ માણી, મ્હાલી અને મોજમાં રહ્યાં, એવા કૌમુદીબેન માટે શ્રી હેમરાજ શાહે લખેલી આ નાની શ્રદ્ધાંજલિ.)

“Nightingale of Gujarat…- હેમરાજ શાહ

કુંવર નંદલાલ મુનશી અને અનુબેન મુનશીના ફેબ્રઆરી ૧૯૨૯માં જન્મેલા છટ્ઠા સંતાન કૌમુદીબેન.  કૌમુદીનાં દાદા વાઇસરોય લોર્ડ મિંટોના સલાહકાર હતા અને મામા પ્રખ્યાત સાહિત્યકાર રમણલાલ વસંતલાલ દેસાઈ.
કૌમુદીબેનની સંગીત યાત્રામાં ત્રણ વ્યક્તિ વિશેષ છે… મામા, મામાના સુપુત્ર અક્ષય.  આ બે જણનાં પ્રયત્નો અને પ્રેરણાથી સંગીત ઉપાસના શરૂ થઈ અને ૧૯૫૦-૫૧માં રેડિયો પર ગાવાનું શરૂ થયું…
ગુજરાતી સંગીતના આ અત્યંત ઉજળા અધ્યાયની આ શરૂઆત હતી. આકાશવાણીના સ્ટેશન ડિરેક્ટર નીનુ મઝુમદાર કુટુંબના પરિચિત મિત્ર. ત્રણેક વર્ષના ગાઢ પરિચય પછી અને બંને કુટુંબના વિરોધ વચ્ચે નીનુ – કૌમુદીના લગ્ન થયા જ. નીનુએ કૌમુદીને જગ વિખ્યાત ઠુમરી  સિદ્ધેશવરી દેવી પાસે તાલીમ અપાવી.
પછી તો તાજ મોહમદ ખાન પાસે ગઝલ ગાયકીની તાલીમ પણ લીધી. કૌમુદીબેનને ભાવાંજલિ અર્પણ કરવા એમની ગાયેલી ખાસ ગુજરાતી ઠુમરી પસંદ કરી છે..
કૌમુદી જેવી વિરલ વ્યક્તિઓ ગુજરાતી સંગીતની મુખ્ય ધરી બનવી જોઈતી હતી. શુદ્ધ સંગીત સંસ્કાર અને સંગીતના શુદ્ધ સંસ્કાર સીંચવા સક્ષમ!
HMV એ એમની પહેલી રેકોર્ડ કાઢી તે કદાચ ‘ ગરબો ‘…

કૌમુદીબેનને ગુજરાત હંમેશા હૃદયસ્થ રાખે અને પ્રભુ એમના આત્માને આનંદે ઓવાળે  એ જ પ્રાર્થના.”

કૌમુદીબેનને શ્રદ્ધાંજલિ – જયશ્રી વિનુ મરચંટ

“મને યાદ આવે છે ૧૯૮૧-૮૨ની સાલ, જ્યારે કૌમુદીબેન ફિલાડેલ્ફિયા, પન્નાબેન નાયકને ત્યાં આવ્યાં હતાં. અમે પણ ત્યારે ફિલા રહેતાં હતાં. પન્નાબેનને ત્યાં અમને થોડાં મિત્રોને પણ બે દિવસ એમની સાથે સત્સંગ કરવાનો મોકો મળ્યો હતો. કૌમુદીબેનની સૌમ્યતા અને એમની પાસેથી સાંભળેલી ઠુમરી, હિંદી ગીતો અને ગુજરાતી કાવ્ય સંગીત મારા મન પર ઊંડી છાપ મૂકી ગયું હતું, જે આજ સુધી અકબંધ છે. મને હજી એ સમયનો એક નાનકડો પ્રસંગ યાદ છે. બીજે દિવસે મધુસુદનભાઈને ત્યાં ન્યુ જર્સીમાં પ્રોગ્રામ હતો અને પ્રોગ્રામ શરૂ થવાની પાંચેક મિનીટ પહેલાં તેમણે એક કલાત્મક નાની ડબ્બી પર્સમાંથી કાઢી અને કેસરની પત્તી ને ખડી સાકરનો ગાંગડો મોંઢામાં મૂક્યો. હું ત્યાં એમની બાજુમાં જ હતી. મને આમ નવાઈથી જોયા કરતી એમણે જોઈ. પછી મારી બાજુમાં આવીને કહે, “આ બધાં જ વાહ-વાહ કરે છે, તે સાચા અર્થમાં તો કેસર-સાકરની જ વાહવાહ છે. સૂર કેસર છે અને લય સાકર.” It was very humbling to hear this from such an accomplished artist! આ વાત મને આજ સુધી અક્ષરસઃ યાદ છે. તેઓ એક સરસ વ્યક્તિ અને નખશીખ અદભૂત આભિજાત્ય જ માત્ર ન હતાં, પરંતુ એમની આ આનંદમય વિનમ્રતા જ એમની સિદ્ધિના પાયામાં હતી. એક સાચા કલાકારને ભાષાના કે ધર્મના સીમાડા ક્યારેય નડતા નથી. કૌમુદીબેન મુનશી એનું જ્વલંત ઉદાહરણ હતાં. મને ખાતરી છે કે પ્રભુના દરબારમાં પણ, તેઓ, એ..યને.. મોજથી મોંમાં કેસર અને ખડી સાકરનો ગાંગડો મૂકીને, નિજાનંદમાં મસ્ત રહીને સંગીતની મહેફિલ કે જેમાં ભજનથી માંડી, કાવ્ય-સંગીતથી માંડી ઠુમરીની રંગત જમાવતાં હશે, અને સહુ સ્વર્ગના વાસીઓ, પ્રભુ સંગે આંખ મિંચીંને એ સંગીતના રસમાં તરબોળ થતાં હશે! એમનું આ આત્માને ઠારનારું સંગીત સાંભળીને, સહુ, કદાચ, મનોમન એ પણ કહેતા હોય કેઃ “પિતા કાળના સર્વ સંતાપ શામે!”

કૌમદીબેન એટલે સદૈવ આનંદમંગળની અનુભૂતિ. એમના સાંનિધ્યમાં આપોઆપ શાંતિ અનુભવાય. કૌમુદીબેન, આપનો આત્મા પરમમય ગતિ પામે એવી ઈશ્વર પાસે પ્રાર્થના.
પ્રભુ એમના આત્માને ચિર શાંતિ આપે. પ્રભુ એમના આત્માને ચિર શાંતિ આપે. ઓમ શાંતિ.”

કૌમુદીબેનના સ્વરમાં સાંભળોઃ (શ્રી દીપક મહેતાના સૌજન્યથી, સાભારઃ)

“રાત રહે જાહરે પાછલી ખટઘડી
સાધુ પુરુષને સૂઇ ન રહેવું;
નિદ્રાને પરહરી, સમરવા શ્રી હરિ,
‘એક તું’ ‘એક તું’ એમ કહેવું …”

સ્વર : કૌમુદી મુન્શી
સ્વરાંકન : નીનુ મજમુદાર
રચના : નરસિંહ મહેતા
4.26 મીનીટ

“મેશ ન આંજુ રામ”

સ્વર : કૌમુદી મુન્શી
સ્વરાંકન : નીનુ મજમુદાર

“બુઢ્ઢો” – અર્નેસ્ટ હેમિંગ્વે – અનુવાદઃ ઉષા શેઠ

બુઢ્ઢો” – અર્નેસ્ટ હેમિંગ્વે – અનુવાદઃ ઉષા શેઠ

“મારો વૃદ્ધ માણસ” અથવા “”બુઢ્ઢો” – ટૂંકી વાર્તા

[પરિચયઃ અર્નેસ્ટ મીલર હેમિંગ્વે (૧૮૯૯૧૯૬૧) એક પ્રસિદ્ધ અમેરિકન લેખક હતા. એમણે સર્જેલા સર્જનોની પ્રગાઢ અસર, વિશ્વના ૨૦મી સદીના સાહિત્ય પર વર્તાય છે. એમણે થોડાંક વર્ષો સુધી પત્રકારત્વ કર્યું અને પછી નવલકથા અને વાર્તાઓ લખવા તરફ વળ્યા. એમની પહેલી નવલકથા “ધ સન ઓલસો રાઈઝિસ” ને મિશ્ર વિવેચકોના અને વાચકોના અભિપ્રાય સાંપડ્યા હતાં પણ હવે એની ગણના Iconic – પ્રતિતાત્મક આધુનિક સાહિત્યના સર્જનમાં ગણાય છે. એના પછી એમણે અનેક વિશ્વ સાહિત્યને માતબર અને સમૃદ્ધ કરતી કૃતિઓ સર્જી.  એમની નવલકથા “ધ ઓલ્ડમેન એન્ડ સી” ને વીસમી સદીની એક ક્લાસિક કથા ગણવામાં આવે છે અને એને ૧૯૫૩નું પુલિટ્ઝર એવોર્ડ મળ્યો હતો. હેમિંગ્વેએ “ડેથ ઈન ધ આફ્ટરનુન” અને “મુવેબલ ફિસ્ટ” જેવા Non-Fiction -કથા-વાર્તા સિવાયનું સાહિત્ય પણ સર્જ્યું છે. એમની રચેલી ટૂંકી વાર્તા, “કિલર્સ અને હીલ્સ” અને “વ્હાઈટ એલિફન્ટ”આજે પણ એતલાં જ લોકપ્રિય છે. હેમિંગ્વેને ૧૯૫૪માં નોબલ પ્રાઈઝ આપવામાં આવ્યું હતું. એમના છેલ્લાં વર્ષોમાં Depression –માનસિક તણાવ અને એને કારણે આવતી ઉદાસીનતાને કારણે ૧૯૬૧માં એમણે આપઘાત કર્યો. ”માય ઓલ્ડ મેન” વાર્તા ૧૯૨૨માં લખાઈ હતી.  આ જ ટૂંકી વાર્તા પરથી ૧૯૫૦ માં “અન્ડર માય સ્કીન” નામની હોલીવુડની ફિલ્મ બની હતી. ૧૯૭૯ માં આ જ વાર્તા પરથી ટેલિવિઝન ફિલ્મ “માય ઓલ્ડ મેન” બની હતી. ચાલો, આજે આ બહુ-ચર્ચિત ટૂંકી વાર્તા માણીએ.]

Continue reading “બુઢ્ઢો” – અર્નેસ્ટ હેમિંગ્વે – અનુવાદઃ ઉષા શેઠ