પ્રાર્થનાને પત્રો – ૧૧૨ ને ૧૧૩ – ભાગ્યેશ જહા


[૧૧૨] પ્રાર્થનાને પત્રો…

પ્રિય પ્રાર્થના,

‘કોરોનાવાઈરસ’ની વૈશ્વિકખાંસી સંભળાઇ રહી છે, કદાચ જગત હાથને અને નાકને ઢાંકવાના નવા નુસખા શોધવામાં મગ્ન થઈ જાય, એવા બધા લક્ષણો છે. સ્પર્શના નવા સમીકરણો અને વ્યાખ્યાઓ અને પ્રોટોકોલ ગોઠવાય તેવી શકયતા છે.આપણે ત્યાં તડકો છે એટલે થોડા બચી ગયા છીએ. જો કોરોનાવાઈરસ ઘુસ્યો તો આપણને ખાસ્સુ નુકશાન કરી શકે. કારણ એક તો આપણી અધધ વસ્તી, મુંબઈમાં તો બધા એકબીજાને અથડાઈ અથડાઇ ચાલે, અને બીજું, આપણી નબળી હાઈઝીન-સ્વાસ્થ્યરક્ષક-સ્વચ્છતા… ચિંતા થાય એવી પરિસ્થિતિ છે. અમેરિકા તો વધારે પડતું સાવધાન હોય તેવું રીપોર્ટ પરથી લાગે છે. આશા રાખીએ જગત આ સંકટમાંથી જલ્દીથી બહાર આવી જાય.

આ અઠવાડિયું તો ગુણવંતભાઈના ગુણાનુરાગમાં ગયું. પહેલાં હું રાજકોટ ગયો. શતાયું નગીનબાપાની માનરાશિમાંથી જાહેર થયેલું ઇનામ વરિષ્ઠ અને યુવા પત્રકારોને આપવાનું હતું. આદરણીય મોરારીબપુની નિશ્રા હતી, રાજકોટને આંગણે ફુલછાબના આયોજનમાં એક ખુબ જ ગરિમાપૂર્ણ કાર્યક્રમ થયો. એકવાત નગીનબાપાની કહી દઉં. બાપા બહુ જ સ્વસ્થ. એકસો વર્ષ પુરા કર્યા છતાં વ્યવસ્થિત ભોજન કરવાનું. પોરબંદરમાં એકવાર પૂ.રમેશભાઈ ઓઝા એ પુછેલું, બાપા ! તમારી આ સુદીર્ઘ અને સ્વસ્થ યાત્રાનું રહસ્ય શું ? ‘ એમનો નગીનદાસીય જવાબ હતો, ” ખાસ કંઇ જ નહીં, હું આજથી સો વર્ષ પહેલાં જન્મેલો એ જ.. ” પણ સાચી વાત તો નિયમિત ખાવાનું, ઓછું ખાવાનું અને સતત કામમાં રહેવાનું. અહીં રાજકોટમાં પણ એમણે સભામાં આવ્યા અને શરૂઆતમાં એમનું સ્વાગતભાષણ કરીને પછી ઑડિયન્સમાં જઈને બેઠા. કારણ, ‘મારે બાપુને અને ગુણવંતભાઇને ધ્યાનથી સાંભળવા છે.” આ નગીનબાપા હું માહિતી ખાતામાં કમિશ્નર હતો ત્યારે આવેલા ત્યારથી સરસ પ્રેમભર્યો સંબંધ રહ્યો છે, એમની કોલમ તડ-અને-ફડ એના રાજકીય અવલોકનોને લીધે ભારે  લોકપ્રિય રહી છે, કારણ એ પુરી નિર્ભયતાથી પોતાના મંતવ્ય રજુ કરે શકે છે. હમણાં મેં જ્યારે પૂ.ભાઈશ્રી પ્રેરણાથી ગાંધીજી અંગેના વક્તવ્યો ગોઠવ્યા ત્યારે નગીનબાપા આવેલા. એક પોઇન્ટ એમને સારી રીતે કહેલો. કોઇએ પુછ્યું, “ગાંધીજીનું મૃત્યુ એકાએક અને કરુણ રીતે થયેલું.. ” પોતાનો મત આપતાં નગીનબાપાએ કહેલું, ગાંધીજીનું મૃત્યુ આવી રીતે જ થવું જોઇએ. એમણે કહેલું, ‘પરાજિત પયંગબરો આવી રીત અચાનક જતા રહેતા હોય છે.. ” અવાજ ઉઠાવીને, પણ આદ્રસ્વરે કહેતા હતા, ” ગાંધી આવી રીતે જ મરવા જોઇએ. ગાંધી જેવા મહાત્મા પગ ઘસતાં ઘસતાં ના મરી શકે. એમની આવી એકાએક વિદાય જ એમને શોભે.. ” એમના અભિપ્રાયમાં એમનો જે રણકો સંભળાય એ બહુ ગમે છે.

આ નગીનબાપાના શતાયુ થવા પર અર્પણ થયેલ સન્માનરાશિમાંથી બે  કેટેગરીમાં પત્રકારોનાં સન્માન કરવાનું નક્કી થયું. અને હું, શ્રી અજય ઉમટ( તંત્રીશ્રી, નવગુજરાત સમય ), શ્રી ભરત ઘેલાણી (તંત્રીશ્રી, ચિત્રલેખા) અને પદ્મશ્રી દેવેંદ્ર પટેલ( વરિષ્ઠ પત્રકાર). અમે સીનીયર કેટેગરીમાં શ્રી ગુણવંત શાહ અને જન્મભૂમિના તંત્રીશ્રી કુંદન વ્યાસ અને યુવા કેટેગરીમાં ચિત્રલેખાના શ્રી હીરેન મહેતા અને ટીવી9 ના શ્રી વિકાસ ઉપાધ્યાયને પસંદ કર્યા તેનો સમારંભ રાજકોટના શ્રી પ્રમુખ સ્વામી ઑડીટોરિયમમાં યોજાયો. પૂ. મોરારીબાપુની પાવન ઉપસ્થિતિથી સાંજની રંગત બદલાઈ જતી હોય છે, એવું જ થયું. જેવો એવૉર્ડ એવો જ ગરિમામય પ્રસંગ.. મઝા આવી. આજે હું ગુણવંતભાઈની વાત કરીશ કારણ બીજો પ્રસંગ એમના જન્મદિવસ એટલે કે બારમી માર્ચે અમદાવાદ ખાતે પરિષદના રા.વિ.પાઠક હૉલમાં યોજાયો. મારે બન્ને પ્રસંગની વાત કરવી છે પણ વાત ગુણવંતભાઈના ચોર્યાસીમા વર્ષના મૂડ અને મંથનની કરવી છે. આદરણીય મોરારીબાપુ ગુણવંતભાઈને ‘વિચારયજ્ઞના આચાર્ય’ કહે છે તે યજ્ઞના અગ્નિ અને અગ્નિકુંડની તપાસ કરવા જેવી છે. કારણ આ યજ્ઞકુંડની ઝલક મેળવવા હું બે પ્રસંગોએ ગયો હતો. ગુણવંતભાઇનો સુર જાણે કે મૃત્યુની પ્રતીક્ષાનો હતો અને છે, પણ એમ કહીને એ ફ્લેશબેકમાં પોતાના ભાવકને એમના ખલેલ-પ્રદેશમાં લઈ જાય છે. એ કહે છે, હું વિચારો નહીં મારી ખલેલ વહેંચું છું. એમની ખલેલ એટલે નવું વિચારવાની, જુદી રીતે વિચારવાની અને એને અનોખી રીતે પ્રગટ કરવાની તાલાવેલી. ગુજરાતી ભાષાના બહુ ઓછા નિબંધકારોએ ગુણવંતભાઈની ઉંચાઇ અને લોકપ્રિયતા પ્રાપ્ત કરી છે, જાળવી રાખી છે.

એનું મુળ કારણ એમના પિતાજીના યજ્ઞકુંડમાંથી પ્રગટતા જ્ઞાનાગ્નિનો સમૃધ્ધ વારસો અને એમના માતાજીની કર્મઠ પુરુષાર્થની ગાંધીઘેલી નિષ્ઠા. ગુણવંતભાઈ જાતે જ કહે છે મને કર્મ અને જ્ઞાન વારસામાં મળ્યા, ભક્તિની શોધ અને અવતરણ મેં કરાવી. એમનો મુડ અત્યારે વિરેંદ્ર સેહવાગનો છે. શ્રી વિરેંદ્રસેહવાગ ત્રણ સદી ફટકારી પેવેલિયનમાં પાછો ફરે ત્યારે એને કશો ઉદ્વેગ કે અસંતોષ ના હોય એવી માંસિકતા સાથે હું 84 વર્ષમાં પ્રવેશું છું. એમની ત્રણ સદીઓ એટલે ત્રણ મહાભાષ્યો, રામાયણ, મહાભારત અને ભગવદા ગીતા.

ગુણવંતભાઇની એક મૂડી એમની નિર્ભિકતા પણ છે, એ જે લાગે તે લખે છે, ઑફ કોર્સ, તપાસ કરીને લખે છે. એમની પાછળ પડેલા કર્મશીલોને ખખડાવવામાં એ કોઇ કચાશ રાખતા નથી. સાથે શ્રી નરેંદ્રમોદીની પ્રશંસા કરે, પણ જ્યારે યોગ્ય લાગે ત્યારે ટીકા પણ કરે છે.

એમના અંગત જીવનમાં એમની ‘સેક્યુલર-માન્યતા’ના પારખાં કેવી રીતે થયેલાં એ વાત અદભુત રીતે બારમી માર્ચે કદાચ પહેલી જ વાર એમણે કીધી. એમનો દિકરાએ જ્યારે એમને એના મુસ્લિમ છોકરી સાથેના પ્રેમની વાત કરી, જ્યારે કહ્યું એ છોકરી ડાયવોર્સી છે, અને જ્યારે એમ પણ કહ્યું કે એ છોકરીને એક દિકરી પણ છે ત્યારે ગુણવંતભાઇએ આ બધું સહર્ષ સ્વીકાર્યું. એમને ગુણવંતી શૈલીમાં ગુજરાતના એ કર્મશીલોને પડકાર્યા અને કહ્યું, એકાદ જણ તો આવી સેક્યુલરનિષ્ઠા બતાવી જુઓ…”

ગુણવંતભાઇની સાથે, તું જાણે છે, આપણે એક હુંફાળો પારિવારિક સંબંધ છે, એમની પુત્રીઓ મનીષા અને અમી સાથે અમે અનેક કાર્યક્રમો કર્યા છે. હમણાં પોરબંદરના ગાંધીવિચારયજ્ઞમાં એમના પુત્ર વિવેક સાથે પણ રહેવનું બન્યું. અમી તો મારી સાથે નવગુજરાત સમયમાં પડોશી-કોલમલેખિકા પણ ખરી.. ટુંક્માં આપણે નસીબદાર છીએ કે  આવા વિચારપ્રહરી ગુજરાતની અસ્મિતાના દરવાજે બેઠા છે. આ પત્રના માધ્યમથી હું એમને શતાયુ બને એવી શુભેચ્છા પાઠવું છું… કિં બહુના..

જયશ્રી કૃષ્ણ…

ભાગ્યેશ.

જય જય ગરવી ગુજરાત.

*****************************************

[૧૧૩] પ્રાર્થનાને પત્રો…

પ્રિય પ્રાર્થના,

ઓહ.. આ શું ! ન્યૂયોર્કના દ્રશ્યો જોઇને સમસમી જવાય છે. કોરોનાવાઈરસની મહામારીના સમાચારો બીવડાવે એવા છે. એક જંતુએ જગત સાથે બાથ ભીડી છે, નરી આંખે દેખી પણ ના શકાય એવા એકકોષીય જીવ એવા જંતુએ નવા સવાલો ઉભા કર્યા છ. બધા દેશો અને સમાજો અને સમુહો કેવા કેવા દાવા કરતા હતા, અમને બધી ખબર પડે છે, હવે તો મશીન પણ વધારે જાણશે. આજે એક સૂક્ષ્મતમ જીવાણું આગળ મહાસત્તાઓ લાચાર દેખાય છે. આવતીકાલે આ જગત જુદુ બની જશે. જે મોટા મોટા મહાત્માઓ અને ધર્મો ના કરી શક્યા એ એક જંતુની પ્રજાતિ કરી રહી છે. અભણ લોકોને હાથ ધોવાનું આવડી ગયું છે, વિકસિત દેશોની પ્રજાને ગામડાની ગુજરાતી ડોશીની કહેવત સમજાઈ રહી છે, જ્યારે એ કહેતી કે, ‘એની આગળ આપણે કંઇ નથી… એની ઇચ્છા વગર એક પાંદડું પણ હલતું નથી. શું થવા બેઠું છે અને આ બધું ક્યાં અને ક્યારે અટકશે એ વિશેનું ઘટ્ટ અંધારું મુંઝવી નાંખે છે..

અમેરિકાથી રોજ કોઇને કોઇ મિત્રોના ફોન આવે છે, કાલે રુચિકા રાવલનો ફોન હતો તો આજે જયશ્રીબેંન મર્ચન્ટનો ફોન હતો. અહીં અમે બધા તમારી ચિંતા કરીએ છીએ, ત્યાં તમે અમારી. પહેલી જાન્યુઆરીએ ઉગેલું આ બેહજારવીસનું વર્ષ આવો તદ્દન અજાણ્યો ઉદ્વેગ આપશે એની કલ્પના નહોતી. જો એક વાત બહું નિશ્ચિત લાગે છે અને તે છે ‘અનિશ્ચિતતા’. બીજી એક લહેરની કાળી રેખા દેખાય છે તે છે, ‘ભય’. આવી મનુષ્યતા તરફ મનુષ્યતા ધકેલાઈ રહી છે ત્યારે ત્રણ પદાર્થપાઠ શીખવા જેવા છે.

આપણી ભાષાના મહાકવિ ઉમાશંકર જોશીને યાદ કરીને એક પંક્તિને વિશ્વસૂત્ર તરીકે સ્વીકારવી જોઇએ.. ‘વિશાળે જગવિસ્તારે નથી એક માનવી, પશું છે, પક્ષી છે, વનોની છે વનસ્પતિ… !” મેં અગાઉ એક લેખમાં કહ્યું હતું કે આ ‘ચામાચીડિયાની ચીસ’નું જીવાંતર છે. બધા જીવોનો વિચાર કરીને જીવન ગોઠવવું પડશે. ભગવદગીતામાં કહ્યું છે તેમ,’સર્વભુતહિતેરતા: ‘. આ કટોકટી કદાચ માનવજાતને ગયા વિશ્વયુધ્ધ કરતાં પણ વધું શીખવાડી જશે. માણસજાતે પોતાના ખોરાક વિશે પુનર્વિચાર કરવો પડશે.

બીજો પદાર્થપાઠા છે, સ્વચ્છતાનો. અંગત સ્વચ્છતા. કમનસીબે આપણા જેવા દેશમાં જ્યાં અભણ લોકો અને કેટલાક ભણેલા અભણો જે એમના વાણી વર્તનથી રાત-દિવસ ગંદકી ફેલાવ્યા કરે છે. બીજી તરફ આપણા ગરીબોની પરિસ્થિતિ જે એમને ખુબ જ ગંદી સ્થિતિમાં જીવવા પરવશ કરે છે. અમીરો અને સરકારો માટે આ બહુ મોટો પડકાર છે, શું કામ આ લોકોને ભલે સાદુ હોય પણ ચોખ્ખા પરિસર રહેવાની સુવિધા ઉપલબ્ધ કરાવી આપવી જોઇએ. આ ગરીબીનું એક મોટું ક્ષેત્ર છે એની વાત તો આવતા વર્ષોમાં કરીશું. મેં જે થોડૂં ઘણું કામ કર્યું છે, ગ્રામવિકાસમાં અને પછીના વર્ષોમાં સરદાર સરોવરના અસરગ્રસ્ત આદિવાસીઓના પુનર્વસવાટમાં.. ક્યારેક આ વિષય પર લખીશ, યાદ કરાવજે.

ત્રીજો પદાર્થપાઠ છે, મનુષ્ય તરીકેની જવાબદારી. આ ‘ગ્લોબલાઈઝેશન’ની એક નવી દિશા છે. તમે ચીનમાં હો તો પણ ઇટાલીના વૃધ્ધોને મારી નાંખવાનો તમને અધિકાર નથી.. તમે જ્યાં હો ત્યાં, તમે તમારા વર્તનથી આખા વિશ્વને પ્રભાવિત કરો છો. એટલે તમને ખરાબ મનુષ્ય થવાની સ્વતંત્રતા નથી. એક વિશ્વનાગરિક માટેનું એક નવું ચાર્ટર-2020 તૈયાર કરી બધા દેશોએ સંમંત થવું પડશે.

જો કે માનવતાના દીવા હજી ચારે બાજુ બુઝાયા નથી. મેં એનેક ડૉક્ટરોની વાતો વાંચી-સાંભળી છે. કેવી વિટંબણાઓ અને જોખમો વચ્ચે એ લોકોએ માનવતાની સેવા ચાલું રાખી છે એટલે એમની પ્રશસ્તિ કરવી, એમને સન્માન આપવું એ આપણા સુઅની ફરજ છે.

હવે, 22મી માર્ચે આખો દેશ જનતા કર્ફ્યું પાળશે. આપણા વડાપ્રધાન શ્રી નરેંદ્રભાઇ મોદીસાહેબે એક જબરદસ્ત પહેલ કરીને પ્રજાને આ મહામારી સામે જાગૃત કરવાનો મહાયજ્ઞ પ્રારંભ્યો છે. આ એક યુધ્ધ છે, પ્રેસીડેન્ટ ટ્રમ્પ પણ કહેતા હતા, આ વાયરસ સામેની વૉર છે તો પ્રજાએ સાથે મળીને આ મહામારીમાંથી બહાર આવી જવું જોઇએ, અને ત્યારબાદ જીવનને નવેસરથી ગોઠવવું જોઇશે. ગઈકાલે જ ન્યૂયોર્ક ટાઈમ્સના એક અગ્રલેખમાં લહ્યું હતું તેમ કાળને વિભાજિત કરતો એસી અને બીસીનો શબ્દસમુહ હવે બીફોર કોરોના અને આફ્ટર કોરોના એ રીતે ઓળખાય તો નવાઈ નહીં.

તમે લોકો અમારા કરતાં ગંભીર સંકટમાં છો, ધીરજથી કામ લેવું પડશે. એકબીજાની ખબર રાખીને એકાંતને સેવવું મુશ્કેલ છે પણ સ્કાઇપ જેવા માધ્યમોનો સહારો લઈ સામાજિકતા જાળવી રાખવી, સાથે સાથે ગભરાટ વિના શાંત ચિત્તે જગતના કલ્યાણ માટે પ્રાર્થના કર્યા કરવી એ જ ઉપાય છે. જો કે જીવનમાં ‘પૉઝ’નો આવો સમય મળ્યો છે તો સારું લખવું-વાંચવું એ પણ એક મઝાનો એકાંત યજ્ઞ છે.

અહીં ગરમી શરું થઈ છે, આની જાણ અને આણ કોરોનાવાઈરસને થાય એવી પ્રાર્થના.

મઝા કરો, વાંચો, લખો અને શેર કરો.

સૌને શુભકામનાઓ. ચિ.અનીશને ખાસ કાળજી રાખવા કહેજે. નયનાબહેનને જયશ્રીકૃષ્ણ.

ભાગ્યેશ.

જય જય ગરવી ગુજરાત.

જય જગત. 

2 thoughts on “પ્રાર્થનાને પત્રો – ૧૧૨ ને ૧૧૩ – ભાગ્યેશ જહા

  1. મા.ભાગ્યેશ જહાના પ્રેરણાદાયી પત્રો
    ”-અમેરિકા તો વધારે પડતું સાવધાન હોય તેવું રીપોર્ટ પરથી લાગે છે. આશા રાખીએ જગત આ સંકટમાંથી જલ્દીથી બહાર આવી જાય’– વાતે અમારો અનુભવ જુદો છે અહીં કોરોના બાબતે સાવધાની ઘણી ઓછી અનુભવાઇ !
    ‘ગુણવંતી શૈલીમાં ગુજરાતના એ કર્મશીલોને પડકાર્યા અને કહ્યું, એકાદ જણ તો આવી સેક્યુલરનિષ્ઠા બતાવી જુઓ ‘…આ સાચી સેક્યુલરનિષ્ઠા છે .બાકી અમારા સ્નેહીઓમા અને ઘણા પરીવારોમા અનુભવાયુ છે કે ઘણી છોકરી ખ્રીસ્તી કે મુસ્લીમ પરીવારોમા પરણી છે અને તે પરિવારોમાથી ઓછી છોકરી પરણી છે
    ‘જો એક વાત બહું નિશ્ચિત લાગે છે અને તે છે ‘અનિશ્ચિતતા’. બીજી એક લહેરની કાળી રેખા દેખાય છે તે છે, ‘ભય’. આવી મનુષ્યતા તરફ મનુષ્યતા ધકેલાઈ રહી છે ‘આને લીધે ડીપ્રેશનના કેસો વધ્યા છે.
    ‘ગરમી શરું થઈ છે, આની જાણ અને આણ કોરોનાવાઈરસને થાય એવી પ્રાર્થના.’ સાથે કોરોનામા પાળવાના નીયમો પળાય તો…

    Liked by 2 people

પ્રતિભાવ

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  બદલો )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  બદલો )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  બદલો )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  બદલો )

Connecting to %s