પ્રાર્થનાને પત્રો – (૧૦૬) અને (૧૦૭) – ભાગ્યેશ જહા


“યુવાનો આગળ જીવના વિશે બોલવું એક પડકાર હોય છે. શિખામણ આપવાનો અને લેવાનો જમાનો વીતી ગયો છે, મનોરંજન સાથે જો તમારા જીવનના પદાર્થપાઠ કહી શકો તો યુવાનોને કશું શીખવું હશે તો શીખી લેશે બાકીનું મનોરંજન માણીને વાત ભૂલી જશે. જીવન એક ખોજ છે પણ ગંભીર ખોજ નથી. જીવન એક ખોજ છે પણ ભૌગોલિક પ્રદેશોની જેમ એનું પણ એક જીપીએસ છે.”

[૧૦૬] પ્રાર્થનાને પત્રો.

પ્રિય પ્રાર્થના,

કેમ ચાલે છે? આ વર્ષનો પ્રારંભ ભારે વ્યસ્તતાથી થઈ રહ્યો છે. તું જો, 22મીએ સુરત, 23મીએ વડોદરા, 24મીએ મુંબઈ, 25મીએ રાજકોટ, 26મીએ ગાંધીનગર… આવું જ આવતું અઠવાડિયું છે. 24મીએ મુંબઈમાં હું અને અમેરિકાના પ્રખ્યાત વાર્તાકાર અને કવિ ડૉ. નીલેશ રાણા અંધેરી [ભવન્સ]માં હતા. સરસ ઑડિયન્સ અને અતિપ્રભાવશાળી કેમ્પસ. મને કનૈયાલાલ મુન્શી માટે સન્માન થયું. કેવા વીઝનથી એમણે સંસ્થાઓ ઉભી કરી અને કેવા મજબુત નેતૃત્ત્વે એને નિભાવી. આજે લલિતભાઇ શાહ આ સેન્ટરની એક માળીની જેમ દેખભાળ કરી રહ્યા છે.

હું મુંબઈથી સીધો રાજકોટ ગયો. આ વર્ષે એમનો બીજો ‘સૌરાષ્ટ્ર બુક ફેર’ હતો. શ્રી મેહુલભાઇ રુપાણી અને શ્રી ભાર્ગવ ઠાકર દ્વારા આયોજિત આ અદભુત ‘બુક ફેર’ ની વિશેષતા એ હતી કે ચારેકોર યુવાનો દેખાતા હતા. આખો માહોલ ‘એનર્જી’થી ધબકતો હતો. રાજકોટ હોય એટલે જય વસાવડાને મળવાનું થાય જ. એકદમ એનર્જીથી છલકાતા જયભાઇ અને બીજા અનેક મિત્રો મળ્યા. મારા સેશનમાં હું અને આરજે દેવકી હતાં. દેવકીએ સરસ રીતે શ્રી ધીરુબેન પટેલની ‘કીચન પોએમ્સ’ વિશે વાત કરી.

મારો વિષય સરસ હતો, “જીવન એક ખોજ, એક મોજ”.  યુવાનો આગળ જીવના વિશે બોલવું એક પડકાર હોય છે. શિખામણ આપવાનો અને લેવાનો જમાનો વીતી ગયો છે, મનોરંજન સાથે જો તમારા જીવનના પદાર્થપાઠ કહી શકો તો યુવાનોને કશું શીખવું હશે તો શીખી લેશે બાકીનું મનોરંજન માણીને વાત ભૂલી જશે. જીવન એક ખોજ છે પણ ગંભીર ખોજ નથી. જીવન એક ખોજ છે પણ ભૌગોલિક પ્રદેશોની જેમ એનું પણ એક જીપીએસ છે.. હવે ભોમિયા તમને રસ્તો બતાવે એટલો સમય કોઈની પાસે નથી. ભોમિયા જ ખોવાઈ ગયા છે અને એ રીતે આ સમય ખુબ સારો સમય છે. ગૂગલે આપણને એક વાત શીખવાડી છે, આપણો રસ્તો આપણે જ શોધવાનો છે.

જીવનની શોધને ભણવાના પરિપેક્ષ્યમાં તપાસવી જોઇએ. ભણવાનું એટલે શું? કારકિર્દી કેવી રીતે બને? જીવન ખાસ કરીને લગ્નજીવન અને સંબંધોનું ગણિત શું છે? અને જીવનની સાર્થકતા શું છે અથવા તો જીવનને તરબતર કેવી રીતે કરીશું?

ખોજ અને મોજને જોડિયા સંતાનોની જેમ વિકસાવવા જોઇએ. ખોજ કરતાં કરતાં જીવનનો રસ સુકાઈ જાય નહીં તેનું ધ્યાન રાખવું પડે. મઝા એ આવી કે ઑડિયન્સમાં યુવાન વિદ્યાર્થીનીઓ વધુ હતી.

મેં કહ્યું, આર્ટીફીશિયલ ઇન્ટેલિજન્સના આવવા સાથે જ શાળાનો ક્લાસરુમ બદલાઈ જવાનો છે. શાળા, શિક્ષકો અને યુનિવર્સિટી બહુ જ ઝડપથી પ્રસ્તુતતા ગુમાવી રહે એવી શક્યતા છે. જો વિદ્યાર્થી યુટ્યુબ ક્રાન્તિથી જાગૃત હોય તો એ પણ એની જાતને પ્રશ્ન પુછશે, ‘મારે ક્લાસરૂમમાં શું કામ જવાનું? શુ મેળવવાનું?” આ પ્રશ્નનો ઉત્તર શોધીને શિક્ષક કે પ્રાધ્યાપક ક્લાસરૂમમાં જશે તો શિક્ષણ એક ખોજ બની શકે. એક પ્રશ્નાંકિત વિદ્યાર્થી જ ‘ટ્રાન્સમોટીવ લર્નિંગ’નો મશાલચી બની શકશે. આ ખોજની અગ્નિપરીક્ષા શિક્ષકની અને શિક્ષણના વ્યવસ્થાપકોની છે. કારણ, એમણે સતત બદલાતા સમય સાથે સજ્જ થવું પડશે. આવો પડકાર કારકિર્દીમાં આવવાનો છે. નવી ટેકનોલોજી ઘણાને ‘યુઝલેસ-વર્કર્સ’ બનાવી દેશે. મશીન લર્નિંગ, ઇન્ટરનેટ ઑફ થીન્ગ્સ અને આર્ટીફીશિયલ ઇન્ટેલિજન્સને લીધે દરેક કર્મયોગીએ કે પ્રોફેશનલ કે નીતિનિર્ધાતાઓએ સતત ‘અપડેટ’ થતા રહેવું પડશે. સતત બદલાતા જતા વર્કાવરણ અને કાર્યસંસ્કૃતિ  સૌને એક ‘ડાયનેમિક’ પરિવર્તનનું એક ચક્રચાલન શીખવું પડશે.

જીવન અને સંબંધોનાં સમીકરણોની નવી આબોહવા ઉભી થવાની છે ત્યારે સંબંધોમાં ‘રીયલ વિ. અનરીયલ’, ‘ટ્રુથ વિ અનટ્રુથ’ અને ‘હ્યુમન વિ મશીન’ની દ્વંદ્વાત્મક સ્થિતિઓનો સામનો કરવો પડશે ઘસાઈ ગયેલા ‘પ્રાયવેસી’ના ખ્યાલો સાથે સંબંધો અને ઉર્મિલતામાં મનુષ્યની ચેતનાનો મહિમા કરવો પડશે.

ટેકનોલોજીના આ પડકાર અને વર્તમાન ‘આઇડેન્ટી’ ક્રાઇસિસ અને પોલિટીક્સમાં ‘સ્વ’ની ખોજ ખુબ અગત્યની સાબિત થઈ રહી છે, અને થવાની છે. કારણ અસ્તિત્ત્વનો આ એક નાજુક તબક્કો છે જ્યારે ઉપનિષદના ઋષિની અદાથી પોતાની ઓળખ પાકી કરવી પડશે.

આમ, એક ખુબ જ દોડધામવાળા અઠવાડિયાની વાત હતી. આવતું અઠવાડિયું પણ આવું અને આટલું જ સક્રિય જવાનું છે.

તબિયત સાચવજો.

ભાગ્યેશ.

જય જય ગરવી ગુજરાત.

___________________________

“દરેકે દરેક વાક્ય પર ઝુમી ઉઠતું આવું ઑડિયન્સ હોય તો વક્તાનું હેમોગ્લોબિન વધી જાય એ સ્વાભાવિક હતું. અહીં મારે સમજાવવાનું હતું કે હું જીવનને ઉત્સવ શા માટે માનું છું અને કેવી રીતે માણું છું. “

[૧૦૭] પ્રાર્થનાને પત્રો… 

પ્રિય પ્રાર્થના, 

નવા વર્ષને જુનું થતાં વાર નથી લાગતી. કારણ એટલા બધા બનાવો બને અને તમે એટલા બધા વ્યસ્ત રહો કે તમને એમ જ લાગે કે આ વર્ષનો બહુ સમય વીતી ગયો. સમયની આ અનુભૂતિ અગત્યની છે અને અનુભવે પરિપક્વતા કે સમજ કેળવવામાં મદદ કરે છે. 

મારી ધમાલ જો. ટ્રેન બસ અને પ્લેનમાં દોંડત, ઊડતા મને જો. વર્ષ મને કેવી કેવી નવી પાંખો પહેરાવે છે. આવી વ્યસ્તતાને હું અંદરથી અને બહારથી જોઉં છું ત્યારે મઝા આવે છે. 22મીએ સુરત ગયા, લજ્જાને ત્યાં સુરતી સાંજ અને ભોજન ચાખ્યા અને 23મીએ તો તૈયારી કરી. 23મીએ પૂ. દ્વારકેશલાલજીના સુપુત્રના લગ્નના એક ભવ્ય સત્કાર સમારંભમાં ગયો. લક્ષ્મી વિલાસ પેલેસ એક રાજકુમારીને માફક સજી-ધજીને અમારું સ્વાગત કરતો હતો. પ્રકાશની રેલમછેલ અને વિશિષ્ટ પરિવેશથી આખું પ્રાંગણ એક મહાપુષ્પ જેવું લાગતું હતું. ઓળખીતા માણસો મળે એટલે જાણે અત્તર ઢોળાયું રુમાલમાં… એ એક વિશેષ! વડોદરાના લોકોનું વિદાય પછીના પંદર વર્ષે પણ નહીં મુરઝાયેલું સ્મિત, આવકાર અને સંબંધોનો એક ટહૂકો મને ધન્યતા બક્ષી રહ્યો હતો. પૂ. દ્વારકેશલાલજી સ્વયં જ્યારે યજમાન બની આવકાર આપે એટલે એ આવકારનો સ્વસ્તિક પણ અલગ જ હોય! એક ભવ્ય ડાઈનિંગ ટેબલ પર ભુતપૂર્વ મુખ્યમંત્રીશ્રી શંકરસિંહજી સાથે જમ્યા. જમવા કરતાં નડિયાદના ધારાસભ્ય શ્રી પંકજ દેસાઈ, કવિશ્રી કિશોરસિંહ સોલંકી અને આખું વડોદરા મળ્યા. ત્યાંથી જ મુંબઈ ઊપડ્યો. ડૉ.નીલેશ રાણાના વાર્તાસંગ્રહ ‘ધડકન’નું વિમોચન કર્યુ. નીલેશભાઇની વાર્તાનું વાંચન કર્યું સદાબહાર નાટ્ય-અભિનેતા શ્રી ચિરાગ વોરાએ. મને ભવન્સનું ઑડિયન્સ ખુબ ગમ્યું. જાગૃત અને માહિતગાર, ભાવક અને ઉર્મિલ. અમેરિકાવાળા મિત્ર અશોકભાઇ વિદ્વાંસ અને તેમના પત્ની શૈલાબેન પણ ખાસ ઉપસ્થિત હતા. અસ્મિતાપર્વમાં અમે જેમને એકે-હજારા જેવા શ્રોતા માનતા હતા એ છેલભાઇ વ્યાસની હસમુખી હાજરી પણ હતી. હિતેન આનંદપરાની પ્રસન્ન મુદ્રાથી કાર્યક્રમ દીપી ઉઠેલો. 

મારે મારી કેફિયત અને કવિતાની મિશ્રિત વાત કરવાની હતી. સામે લલિતશાહ અને નાટ્યકાર પ્રવીણ સોલંકી પણ હતા. મેં દરેક છટાની મારી કવિતા સંભળાવી, ગાયી, ક્યારેક એનો વિસ્તૃત પરિચય આપ્યો. 

આ અઠવાડિયામાં અમદાવાદમાં જીએલએસ યુનિવર્સિટીમાં એચએસીસીમાં યુવાનો સાથે ખુબ મઝા આવી. 80% વિદ્યાર્થીનીઓ હતી. દરેકે દરેક વાક્ય પર ઝુમી ઉઠતું આવું ઑડિયન્સ હોય તો વક્તાનું હેમોગ્લોબિન વધી જાય એ સ્વાભાવિક હતું. અહીં મારે સમજાવવાનું હતું કે હું જીવનને ઉત્સવ શા માટે માનું છું અને કેવી રીતે માણું છું. હમણાં ગુજરાતમાં ચકચાર પામેલા વેવાઇ-વેવાણના રસપ્રદ પ્રેમપ્રકરણને હાસ્યેન યાદ કર્યા. મને એક વાતની ખાતરી થયેલી છે કે જો રસિક બનાવીને તમે પીરસો તો આજના યુવાનો ગંભીરમાં ગંભીર બાબતો પણ સાંભળે છે અને સ્વીકારે છે. પ્રાધ્યાપકોની અગંભીર હાજરીથી મને મઝા આવી. ઘણા પ્રસંગે આવા કાર્યક્રમોમાં પ્રાધ્યાપકો આવવું પડે માટે આવ્યા હોય છે અને અનેક પીએચડીના પોતે ‘ગાઈડ’ રહી ચુક્યા છે એની યાદ આવતાં જ છાપાના સૌથી ઓછા વંચાયેલા પાનાની ગંભીરતા ઓઢીને બેઠા હોય છે. થાંભલા જોડે ઉભા હોય તો થાંભલો પણ સહેજ વધું ગંભીર લાગે. અહીં મને અલગ અનુભવ થયો. પ્રિન્સીપાલ શ્રી સંજ્ય વકીલ પોતે જ એક સક્રિય યુવાન અને તેમની સાથે કેમ્પસ-કો-ઓર્ડીનેટર એવા એંશી વર્ષના શ્રી વાડીભાઇ પટેલ એટલા જ સજાગ શ્રોતા હતા. એવી અનુભૂતિ થાય છે કે આ યુવાનોને આપણું સાહિત્ય અને એના સૌંદર્યસ્થાનોનું અમૃત પાઈ દેવું જોઇએ. 

આ વખતે પોરબંદરમાં પાટોત્સવમાં ચાર એવૉર્ડ આપવાના હતા. દેવર્ષિમાં સ આધ્વી ઋતમ્ભરાને સન્માન્યા. એક તેજસ્વી વક્તા, અસ્ખલિત વાણીપ્રવાહની ઓજસ્વિતાથી શોભતું મુખમંડલ અને ભારતીય સાધુતાને શોભે તેવી નમ્રતા. એમણે પોતાની બાળપણની ગરીબીને યાદ કરી. એમની ‘મા’ ચટણી બનાવવાના દસ્તાની કે પ્રાયમસ સળગાવવાના અવાજો એટલા માતે કરતા હતા જેથી પાડોશીને એમની ગરીબી ઉપર દયા ના આવે અને કશુંક આપવા ના આવી જાય. તો બીજી તરફ પુણેથી આવેલા સિંધુતાઈ સપ્કાલ એક અનન્ય વિભૂતિ હતા. એમણે કહ્યું, ‘હું ભિખારણ તરીકે માંગવા જતી ત્યારે ગાઈને માંગતી, તેનેકારણે બીજા ભિખારીઓ કરતાં વધું ખાવાનું મળતું. અને તેઓ આ વધારે આવેલું ખાવાનું બધા ભિખારેઓમાં વહે6ચી દેતાં. આ બધા ભિખારીઓ એમને વચ્ચે સુવડાવીને એમની રક્ષા કરતાં પણ કાળક્રમે સિંધુતાઈને સમજાયું કે જગતની સૌથી સલામત જગા સ્મશાન છે એટલે એ સ્મશાનમાં જઈને સુઈ જતા. એમની સુવાવડની વાત કરી ત્યારે તો આખું સભાગૃહ હીબકે ચઢેલું જ્યારે એમણે કહ્યું કે એક ગટરની નાળી પાસે જ્યારે બાળકીને જન્મ આપ્યો ત્યારે એની ગર્ભનાળ તોડવાની મુશ્કેલી હતી. એણે પોતે એક ‘મા’ તરીકે એ ગર્ભનાળ તોડવા સોળ વખત પથ્થરના ઘા કર્યા હતા. એમના અવાજમાં જે સચ્ચાઈનો રણકો હતો તેને કારણે જાણે સોળ ઘા સંભળાતા હોય એવો સન્નાટો હતો. સાંજે એક અત્યંત સંપન્ન પરિવારનાં ગૃહિણી રડતાં રડતાં કહેતાં સંભળાયાં હતાં કે’ અમને તો દુ:ખનો કશોય અનુભવ જ નથી. પણ આ સ્ત્રીરત્નોને સાંભળ્યા ત્યારે ખ્યાલ આવ્યો કે આટલા બધાં દુ:ખ પછી પણ એમણે હિમ્મત હાર્યા વગર એમના જેવા અથવા એમનાથી બદતર સ્થિતિમાં હોય એવા લોકોને કેટલી બધી મદદ કરી છે.’ આજે સિંધુતાઈ તો પૂણેમાં ‘અનાથોની મા’ તરીકે વિખ્યાત છે અને બારસો જેટલા બાળકોનું ભરણપોષણ અને શિક્ષણની જવાબદારી ઉઠાવે છે. પૂ. રમેશભાઇ ઓઝા, [પૂ.ભાઈશ્રી] ની નિશ્રામાં ચાલતા આ સાંદિપની નિકેતનમાં પાટોત્સવ નિમિત્તે આ એવૉર્ડ્સ અપાય છે. બ્રહ્મર્ષિનો એવૉર્ડ શ્રી વેમ્પટિ કુટુમ્બશાસ્ત્રીને આપવામાં આવ્યો. આ શાસ્ત્રીજી પંડિત-સ્કોલર તરીકે જાણીતા છે. જ્યારે પોરબંદરના મુળવતની પણ હાલ મોઝામ્બિકમાં રહેતા શ્રી રીઝવાન આડતિયાને રાજર્ષિ એવૉર્ડથી સન્માન્યા. રીઝવાનભાઇ એક સમાજસેવક છે, દાનવીર છે, એમને પોતાના ફાઉન્ડેશન દ્વારા અનેક સેવાકાર્યો કર્યા છે તેનું સ્મરણ કરવામાં આવ્યું. 

આવી રીતે મારી યાત્રા ચાલે છે, મસ્તીની યાત્રા, સ્વ-શોધની યાત્રા. યાત્રા જેમાં એવું એવું જડે છે અને જડાઈ જાય છે જે જીવનનું ભાથું બની જાય છે. 

તબિયત સાચવજે, પગે થયેલી ઇન્જરીથી અમને ચિંતા થાય છે. 

બાકી સૌ કુશળ છીએ. 

ભાગ્યેશ, 

જય જય ગરવી ગુજરાત

1 thought on “પ્રાર્થનાને પત્રો – (૧૦૬) અને (૧૦૭) – ભાગ્યેશ જહા

  1. “જીવન એક ખોજ, એક મોજ”. યુવાનો આગળ જીવના વિશે બોલવું એક પડકાર હોય છે.
    શિખામણ આપવાનો અને લેવાનો જમાનો વીતી ગયો છે, મનોરંજન સાથે જો તમારા જીવનના પદાર્થપાઠ કહી શકો તો યુવાનોને કશું શીખવું હશે તો શીખી લેશે બાકીનું મનોરંજન માણીને વાત ભૂલી જશે. જીવન એક ખોજ છે પણ ગંભીર ખોજ નથી. જીવન એક ખોજ છે પણ ભૌગોલિક પ્રદેશોની જેમ એનું પણ એક જીપીએસ છે.
    ખૂબ સ રસ અનુભવાતી વાત
    ‘દરેકે દરેક વાક્ય પર ઝુમી ઉઠતું આવું ઑડિયન્સ હોય તો વક્તાનું હેમોગ્લોબિન વધી જાય..’
    આપની રજૂઆત જ એવી સુંદર હોય છે કે દરેક ઝુમી ઉઠે

    Liked by 1 person

પ્રતિભાવ

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  બદલો )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  બદલો )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  બદલો )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  બદલો )

Connecting to %s