મિત્રો સાથે વાતો. ઊર્મિલ સંચાર. નવલિકા…સરયૂ પરીખ.


ઊર્મિલ સંચાર…       નવલિકાઃ સરયૂ પરીખ   પ્રકરણ ૧

પ્રકરણ ૧.  ભારતની સફર.

       શોમ અને તેના માતા-પિતા હ્યુસ્ટન પાછાં ફરી રહ્યાં હતાં. Yellowstone National park, Wyomingમાં એક સપ્તાહની રજાઓ પછી શોમનો ભણવાનો થાક ઊતરી ગયો લાગતો હતો. એ ઉન્નત શીખરો, દરિયા જેવા દેખાતા તળાવ અને ધરતીમાંથી ફૂટતા ઊનાં પરપોટા…! કુદરતની ભવ્યતા શોમની વિચારધારા બદલી ગયાં. વિમાનની સફર દરમ્યાન મોકાનો સમય જોઈ માહીએ વાત છેડી…

“જો બેટા શોમ, તું ડોક્ટર તો થઈ ગયો. આગળ ભણવું છે તે બરાબર, પરંતુ લગ્ન વિષે વિચાર કરવાનો સમય આવી ગયો છે.”

“મોમ! હજી તો હું છવ્વીસનો જ છું.” શોમ હસીને બોલ્યો.

“તારે આ દેશમાં કોઈ કન્યામાં રસ હોય તો કહે, નહીંતર ભારત જઈને પસંદ કરી શકાય.” ડોક્ટર પિતા રમેશે સ્નેહપૂર્વક કહ્યું. “ચોઈસ મેરેજ સફળ થઈ શકે છે.”

માહી અને ડો.રમેશ જોષી ભલે દૂર આવ્યા પણ દેશનું સ્નેહબંધન મજબૂત હતું. શોમનો જન્મ અમેરિકામાં થયો તો પણ ભારતની સંસ્કૃતિ, સાહિત્ય અને સંગીતનો લગાવ હતો. શોમથી ત્રણ વર્ષ મોટી બહેન નીના, જે કેલિફોર્નિઆમાં હતી, તે કહેતી, ‘ના…રે મને તો મુંબઈમાં મૂંઝારો થાય.’ અને ભારત જવાનું ટાળતી.

“નીનાનાં લગ્ન તો રૉકી સાથે થઈ ગયાં અને આપણને નાના-નાની પણ બનાવી દેશે.” રમેશ વિચાર કરતા બોલ્યા. “…પણ ભારતમાં લગ્ન કરવામાં કદાચ સરળતા ન લાગે. હજી ઘણાં લોકો, વ્યક્તિ કરતા નાતજાતને વધુ મહત્વ આપે છે.” એર હોસ્ટેસ સફેદ નેપકિન પાથરી અને લાલ ગુલાબ મૂકી ગઈ. એ સાથે જાણે કોઈ ચિત્ર દોરાયું અને માહી આંખ બંધ કરી ભૂતકાળમાં જોઈ રહી.

એ યુવાનીના દિવસો…મુંબઈમાં રમેશ, ડોક્ટરની ડિગ્રી મેળવ્યા પછી એક સંસ્થામાં સાંજે સેવા આપવા જતા. Social worker માહી, એક દરદી સાથે ત્યાં આવી. માહીનો ચહેરો પરિચિત લાગ્યો તેથી રમેશ તેની સાથે વાત કરવા ઉત્સુક હતા અને તક મળતાં જ તેણે પૂછી લીધું હતું,

“નમસ્તે. તમારાં નામનો ખ્યાલ નથી, પણ હું જ્યારે કોલેજના બીજા વર્ષમાં હતો ત્યારે તમે પહેલાં વર્ષમાં ભણતાં હતાં? વાળમાં લાલ ગુલાબ જોઈ યાદ આવ્યું…”

“હાં, મારું નામ માહી…તમારું નામ રમેશ, મને ખ્યાલ છે.” કહેતાં માહીનો ચહેરો ગુલાબી થઈ ગયો હતો. પછી તો સેવા સંસ્થામાં મળવાનું અને સાથે કામ કરવાનું આકર્ષણ અબાધ્ય થઈ ગયું. પ્રેમના માર્ગમાં મોટી બાધા હતી કે, માહી મુસલમાન હતી. રમેશના પરિવારમાં ચૂસ્ત હિંદુધર્મનું પાલન થતું. રમેશ-માહીનાં અડગ નિર્ણય સાથે બન્નેના પરિવારે કચવાતા મનથી સંમતિ આપી હતી. રમેશના માતાએ વહુને આવકારી હતી, પણ તેનાં હાથનું પાણી કે ભોજન લેવાનું ટાળતા. હાં, એ ચોખવટ કરેલી કે ભગવાનના મંદિરમાં માહીને નહીં અડવાનું…જાણે ભગવાનને રક્ષણની જરૂર હોય!

સમય સાથે, માહીના માન અને પ્રેમભર્યા વર્તનથી પરિવારને જીતવામાં પક્ષીય સફળતા મળી હતી. લગ્ન પછી એકાદ વર્ષમાં રમેશને હ્યુસ્ટન મેડિકલ સેંટરમાં નોકરી મળતા, ૧૯૬૫માં રમેશ અને માહી અમેરિકામાં સ્થાયી થઈ ગયા હતા. પુત્રી નીના અને પુત્ર શોમના જન્મ પછી જોષી પરિવારમાં માહી માટે પરાયાપણાની રેખા અદ્રશ્ય તો નહીં… પણ આછી થઈ હતી.

વિમાન હ્યુસ્ટનથી નજીક આવી રહ્યું હતું. અંતે શોમે પોતાનો નિર્ણય જણાવ્યો. “ભલે. હું arranged marriage, અથવા તમે કહો છો તેમ choice-marriageને તક આપીશ. પણ એક શરત, આપણે ભારત જઈએ ત્યારે દસ દિવસ મારે વૈદ્ય ભાણજીના આયુર્વેદ-આશ્રમમાં ગોઆ જવું છે. મારે કેન્સર રીસર્ચમાં તેમના આયુર્વેદિક જ્ઞાનનું માર્ગદર્શન લેવાનું છે.”

“મંજૂર,” રમેશ અને માહી આનંદથી બોલી ઊઠ્યાં. ભારત જવાની યોજનાઓ શરૂ થઈ ગઈ.

શોમને હ્યુસ્ટનમાં કેંસર રીસર્ચ માટે ફેલોશીપ મળી હતી. તેની પાસે આયુર્વેદ અને એલોપથિને એકત્ર કરી કેંસરના દરદીઓને સાજા કરવાનો વિશિષ્ટ પ્રોજેક્ટ હતો. શોમ જેવા તેજસ્વિ ડોક્ટરને મેળવવા માટે હોસ્પિટલ વ્યવસ્થાપકો ગૌરવ લેતા અને તેના કામને ઘણી સગવડતા આપવામાં આવતી. કામ શરૂ કરતાં પહેલાં, ભારતની સફર તેના પ્રોજેક્ટ માટે પણ આવશ્યક હતી.

ભારતની ઘણી મુલાકાતો પછી આ વખતની મુલાકાત વિશેષ અગત્યની હતી…દાદાજીની તબિયત અને શોમના લગ્ન. મુંબઈ આવીને શોમનું અગત્યનું કામ દાદાજી સાથે સમય  ગાળવાનું હતું. રાષ્ટ્રકવિ તરિકે સન્માનિત જાજરમાન વ્યક્તિત્વવાળા દાદાનો શોમ ખૂબ લાડકો પૌત્ર હતો.

“દાદાજી! મને એ દિવસ એકદમ સ્પષ્ટ યાદ છે…તમે મંચ પર હતા અને તમારું રાષ્ટ્રકવિ તરીકે સન્માન હતું. મમ્મીએ કહ્યું હતું કે તમે વક્તવ્યની શરૂઆતમાં ભવિષ્યની આશાસ્પદ પેઢી વિષે કોઈ કવિતા બોલ્યા હતા, જે મને સમજાઈ નહોતી. ત્યારબાદ તમે મારી સામે જોઈને કહ્યું કે ‘આ માન સ્વીકારવામાં મને મદદ કરવા હું મારા પાંચ વર્ષના પૌત્ર, શોમને બોલાવું’ અને હું મમ્મીનો હાથ છોડાવી દોડતો મંચ પર આવીને તમને વળગી પડ્યો હતો. કેવો અત્યંત ખુશખુશાલ માહોલ હતો?” દાદાજીની અનુભવરેખાઓ પર હાસ્ય ઝળકતું હતું. પૌત્ર સામે અમિદ્રષ્ટિથી જોઈ રહ્યા…

પેઢી   દર    પેઢીનું   પુણ્યકામ,
આજે  આ પૌત્રમાં  પ્રકાશમાન.
ઉગતાં અરૂણ શો  દૈદિપ્યમાન,
શીતળતા સ્નેહ ચાંદની સમાન.

દાદાજીની નેવું વર્ષની ઉંમરના હિસાબે આરોગ્ય ઠીક હતું. દાદા-દાદીને પૌત્ર શોમના લગ્ન જોવાની પ્રબળ ઇચ્છા હતી. તરત હિંદુ કન્યાઓને મળવાની પ્રવૃત્તિઓ શરૂ થઈ. છોકરીઓ જોવા જવાનો અનુભવ શોમને બહુ જ વિચિત્ર લાગતો હતો. શોમને કોઈ સાથે મેળ પડતો લાગ્યો નહીં. ઉમેદવારની મુસલમાન માતા…, એમ સાંભળીને અમુક લોકો તો આ દેખાવડા અને મેધાવી ડોક્ટરનો પરિચય પણ કરવા માંગતા નહોતા. આમ જ દસ દિવસ નીકળી ગયા. પરિવારમાં વડીલો નિરાશ થઈ રહ્યાં હતાં. આ તરફ માહીનું કુટુંબ અકળાતું હતું, “આ તે કેવું? આપણે આપણા નાતી માટે મુસ્લિમ છોકરીનું સૂચન પણ ન કરી શકીએ!”

એક સાંજે બધાં ટોળે વળીને બેઠાં હતાં. શોમે પૂછ્યું, “દાદી તમારાં ને દાદાના લગ્ન કેવી રીતે થયાં હતાં.”

દાદી જરા શરમાઇને હસુ હસુ થતાં બોલ્યાં. “અરે ધમાલ થઈ હતી. મને પરણવા શહેરથી છોકરો આયેલો. એકબીજાને જોયા નોતા. એ કહે કન્યાને જોયા વગર હું નહીં પરણું. મારા બાપા તો ગભરાયા પણ હું તો બનીઠનીને મળવા ગઈ. એ તો મને જોઈને ઘેલો થઈ ગ્યો. પણ હું તો ઉતારેથી ઘેર આવીને હઠ લઈને બેઠી કે આ શહેરી મને જરાય ગમતો નથી, એને નહીં પરણું. મારી મા કહે કે આ છોરીને કોણ પરણશે? એવામાં ગોર મહારાજને મદદ કરવા આવેલો છોકરો બોલ્યો…”

“કે હું આને પરણીશ.” દાદાજીએ વચ્ચે ટહૂકો કર્યો અને બધા હસી પડ્યા.

શોમ ગોઆ જવાનો હતો એ દિવસે એક પડોશીનો ફોન આવ્યો. “મારા બહેન બહારગામથી ખાસ આવ્યાં છે, અને તેમની દીકરી માટે શોમ સાથે વાત કરવા માંગે છે.” ગાંધીવાદી દેખાતા બુજુર્ગ બહેન અને ભાઈ, જોષી કુટુંબને મળવા આવ્યાં. બહેન સાદા અને વાતચીતમાં સરળ હતા.

બહેને કહ્યું કે, “હું અને મારી દીકરી પોંડિચેરીમાં રહિએ છીએ. મારી દીકરી મેડિકલના ત્રીજા વર્ષમાં ભણે છે. તેથી બે વર્ષ પછી જો…”

માહીએ જરા વિચાર કરી કહી દીધું, “માફ કરજો, પણ અમારે તો હમણાં જ શોમના લગ્ન કરવા છે. તેથી તમારી સાથે વાત આગળ નહીં ચાલે.” તે બહેન અને ભાઈ વિદાય થયા.

ફરી તે જ પાડોશીભાઈનો ફોન આવ્યો. “બીજું એક સૂચન છે…તમને વાંધો ન હોય તો મારી દીકરી કોલેજ પૂરી કરી, એક ‘Naturalist’ નામના સ્ટોરમાં કામ કરે છે. બહુ દૂર નથી. જો તમે જઈને માયાને જોઈ લો અને પસંદ પડે, તો પછી હું આગળ વાત ચલાવું.” માહી, રમેશ અને શોમ ખરીદી કરવાના બહાને એ સ્ટોરમાં ગયાં. માયાએ યોગ્ય વર્તાવથી મદદ કરી અને સામાન્ય વાતચીત કરી.

સ્ટોરમાંથી નીકળતી વખતે ડો.રમેશ બોલ્યા, “તમારા પિતાજીએ અમને તમારા વિષે આજે જણાવ્યું.” એ સાંભળી માયા ગંભીરતાથી માથું હલાવી પાછળના રૂમમાં જતી રહી.

શોમને માયા ઠીક લાગી. દાદાજીની ઇચ્છા અને ગોઆ જવાના ઉત્સાહની અસર નીચે માયા સાથે વાત આગળ વધારવાનું કહી, શોમ ગોઆ જવા નીકળી ગયો. તેને થયું, “હાશ, હવે દસ દિવસ ચિંતા નહીં.”

ગોઆના આયુર્વેદ-આશ્રમમાં વૈદ્ય ભાણજીને મળ્યા પછી શોમને પોતાના ઘણાં સવાલોના જવાબ મળ્યા અને કર્મપાથ ખૂલતો દેખાયો. એ દસ દિવસ શોમને અત્યંત અગત્યના લાગ્યા અને વૈદ ભાણજીનું માર્ગદર્શન ગુરુકૃપા. ભારે હૈયે ગોઆ છોડી તે મુંબઈ પાછો ફર્યો.

પાછલા દિવસો દરમ્યાન, માયાની પહેલા ‘ના’ આવી, પછી ‘હા’ આવી…એમ કરતા કરતા લગ્નની શક્યતાઓ વધતી ચાલી. શોમના આવ્યા પછી બે ત્રણ મુલાકાતો અને થોડી વાતચીત થઈ હતી.

“માયા, તમને અમેરિકામાં રહેવાનું ગમશેને? પોતાના સ્વજનોથી દૂર…” શોમ સવાલ પૂરો કરે તે પહેલા માયા બોલી,

“હાં, હાં…જરૂર. એટલા માટે તો…” એકદમ અટકીને આંખ નીચી ઢાળી તેણે વાક્ય પૂરું કર્યું, “હાં મને અમેરિકામાં ગમશે.”

શરમાળ અને વ્યાકુળ હોવાથી માયા ઓછું બોલે છે… પછી પરિવાર સાથે ભળી જશે એવી અટકળો સાથે લગ્ન નક્કી થઈ ગયા. છેલ્લા બે દિવસમાં કોર્ટમાં લગ્ન, અને માયાની immigration application થઈ ગયા. “વિધિસર લગ્ન અમેરિકામાં કરશું” એમ નક્કી થયું, તેથી સહી સિક્કા થયા પછી માયા પોતાનાં ઘેર ગઈ. ત્રણેક મહિનામાં તેણીને ગ્રીનકાર્ડ મળી જવાની શક્યતા હતી…

શોમને સંતોષ હતો કે લગ્ન કરી દાદા-દાદીને ખુશી આપી શક્યો.

——–  ઊર્મિલ સંચાર–ક્રમશઃ નવલિકા…સરયૂ પરીખ. પ્રકરણ ૨. આવતા રવિવારે.             saryuparikh@yahoo.co

નમસ્તે, સરયૂબેન. મજામાં હશો. કાલે flutter of wings’ પુરી કરી. બેશક, વાંચવાની મજા આવી. સાથે થોડા વિચારો આવ્યા જે તમને જણાવું છું.
માનવજાતિ અનેક કારણો સર સ્થળાંતર કરે છે. આજે પણ એ ચાલુ જ છે જેમકે આપણે હવે બીજા ગ્રહો પર વસવાના સપના જોઇએ છીએ.કદાચ આપણી પેઢી માટે એ વાસ્તવિકતા બને. જેમ એક સમયે આપણા વડીલોને યુરોપ એટલે પાતાળ જેવું લાગતું. હવે આપણે મોટાભાગના રોજીરોટી માટે વતન છોડીએ છીએ. કયારેક કોકની વતનપ્રેમ કે વફાદારીથી પ્રેરાઇ પોતાની શકિતને સમય દેશ માટે વાપરવા પ્રેરાય છે. કમનસીબી એ છે કે લાયક માણસની કદરમાં આપણી પ્રજા પાછી પડે છે. દેશના હિત કરતા પોતાની નાત, જાત, ધર્મ, ભાષાને પોતાના રાજ્ય, શહેર કે ગામને વધારે મહત્વ આપીએ છીએ. એટલે આવી વિરલ પ્રતિભા ધરાવતી વ્યકિતઓને પરદેશ જવું પડે છે. અંહી એને બધી સગવડ મળે છે ને એની કદર પણ થાય છે. આજે જે જે દેશોએ આપણા આવા પ્રતિભાસંપન્ન લોકોને આવકાર્યા છે, ત્યાં એમણે પોતાનું હીર બતાવ્યું છે. એ પણ કમનસીબી છે કે આવા લોકો જયારે વતનમાં પોતાના જ્ઞાનનો લાભ દેશને મળે એ હેતુથી જાય છે ને ટુંક સમયમાં નિરાશ થઇ પાછા આવે છે. આવા થોડા દાખલા જોયા છે… એ પણ ભારતની કમનસીબી જ છે. એ આપણી માનસીકતાનો પરિચય એરપોર્ટ પર જ થઇ જાય કે સામાન્ય નોકરથી માંડી ઓફીસરો યુરોપીયન કે અંગ્રેજને પહેલા આવકારશે ને એનું કામ વિના વિઘ્ને થઇ જશે. જયારે આપણા જેવા સામાન્ય મુસાફરો રાહ જુએ. હા. એક વાત કે જયારે કોઇ હમવતની નામ રોશન કરે, દા.ત. સુનિતા વિલિયમ. તો આપણે ગર્વથી કહીશું કે એ ભારતીય છે ને દેશનું નામ રોશન કર્યુ!!!!! એ જ વિમળાબેનના વંદન.
—–
સાહિત્યપ્રેમી વિમળાબેન હીરપરાનો ચિંતન લેખ મારી અંગ્રેજીમાં, Flutter of Wings…a poetic novel by Saryu Parikh  વાંચીને લખાયો છે. આજથી શરૂ થતી ‘ઊર્મિલ સંચાર’ નવલિકા, મારી  નવલકથા ‘ફ્લટર ઓફ વિંગ’ની કથાવસ્તુ પર આધારિત છે. ગુજરાતીમાં નવલિકા  લખવાના પ્રોત્સાહન માટે સાહિત્ય રસિક મિત્રોનો આભાર.  The English novel is open to read on,  https://saryu.wordpress.com

                                                     રંગોળી, ઈલા મહેતા.
૯       ૭

About SARYU PARIKH

INVOLVED IN SOCIAL VOLUNTEER WORK. HAPPILY MARRIED. DEEPLY INTERESTED IN LITERATURE, ADHYATMIK ABHYAS,MUSIC AND FAMILY. EDUCATION IN SCIENCE AT BHAVNAGAR AND BARODA.

6 thoughts on “મિત્રો સાથે વાતો. ઊર્મિલ સંચાર. નવલિકા…સરયૂ પરીખ.

  1. શ્રી સરયૂ પરીખની ક્રમશઃ નવલિકા ઊર્મિલ સંચાર અમારા કુટુંબની વાત હોય તેમ લાગ્યું તેની ખુબ સુંદર શરુઆત રાહ પ્રકરણ ૨

    Like

  2. સરયૂબહેન, નવલિકાનુ પહેલું પ્રકરણ વાંચવાની મજા આવી. શોમ અને માયાના લગ્નમાં માયાના અતિતનો કોઈ ઓછાયો જણાય છે. માયાએ કદાચ એટલે જ અમેરિકા જેવી જગ્યાએ જવાનુ પસંદ કર્યું હોય એમ લાગે છે. બીજા પ્રકરણની પ્રતિક્ષા!!

    Like

  3. સરયૂ બેનની આ નવલિકા ની નીચે આપેલી રંગોળી ની જેમ હવે તેમાં કયાં કેવી રીતે રંગો પૂરાય તેની રાહ જોઈશ. શરૂઆત તો સરસ થઇ.

    Like

  4. નવલિકાનુ પહેલું પ્રકરણ વાંચવાની મજા આવી. શોમ અને માયાના લગ્નમાં માયાના અતિતનો કોઈ ઓછાયો જણાય છે. માયાએ કદાચ એટલે જ અમેરિકા જેવી જગ્યાએ જવાનુ પસંદ કર્યું હોય એમ લાગે છે.

    Like

પ્રતિભાવ

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  બદલો )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  બદલો )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  બદલો )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  બદલો )

Connecting to %s