“ઝૂલણા છંદથી આભ ગાજે” – લતા હિરાણી – રસદર્શન દેવિકા ધ્રુવ


રસદર્શન: 
કવિતાઃ લતા હિરાણી
રસદર્શનઃ દેવિકા રાહુલ ધ્રુવ.

 

આદિ તુંમધ્ય તુંઅંત તું શ્રીકવિપૂર્ણને પામિયો શ્વાસ તારો
તું જ ગોપી મહીંતું જ કાના મહીંવાંસળી-સૂરમાં વાસ તારો.

હાથ કરતાલ ને એ ચરણ નાચતાંરાગિણી રાગનો રાસ થાતો
શામળા સંગ જે પ્રેમરસ પામતોઉર મહીં કેમનો એ સમાતો !

નીરખે આભમાં કાનને હરઘડી બાથમાં હરપળે એ જ ભાસે
સળવળે રોમમાંનેણમાં ઝળહળેપંડમાં હે પ્રગટ પરમ હાસે.

શ્હેર જૂનાગઢે શ્રી હરિને સ્મરીકુંડ દામોદરે કેલિ કરતો
નાગરી નાતનો વંશવેલો રૂડોકૃષ્ણના ગાનમાં લીન થાતો.

એ જ ગિરનારની વ્હાલની વાંસળી ને તળેટી તણો તાલ વાજે
નરસીના નાથને જોડી કર વીનવુંઝૂલણા છંદથી આભ ગાજે.

– લતા હિરાણી

રસદર્શનઃ દેવિકા રાહુલ ધ્રુવ.

જેના રોમેરોમમાં ભક્તિ હતી તેવા આદ્ય કવિ શ્રી નરસિંહ મહેતાને બિરદાવતું એક સુંદર સ્તુતિગાન કવયિત્રી લતા હિરાણીની કલમે અવતર્યું છે અને તે પણ એ જ  કવિના અતિ પ્રિય ઝુલણા છંદમાં પ્રગ્ટ્યું છે.

પ્રથમ પંક્તિ વાંચતાની સાથે તરત જ નરસિંહ મહેતાનું  લાક્ષણિક ચિત્ર ઊભું થાય છે. ‘‘આદિ તુંમધ્ય તુંઅંત તું શ્રીકવિ…’’.
બહુ સહજ સ્પષ્ટતા જણાય જ છે કે આ કવિતા, ‘તું શ્રી કવિ’ એટલે કેનરસિંહ મહેતાને ઉદ્દેશીને, વિશ્વના પરમ તત્વના આદિમધ્ય અને અંતને પૂર્ણતયા પામેલ નરસિંહ મહેતાને ઉદ્દેશીને અને તેમના કવનના ગુણગાન માટે લખાઈ છે. મહાન આદ્યકવિની રચનાઓ આજની તારીખમાં પણ અમરતા પામી રહી છેગોપીકાના અને વાંસળીના સૂરમાં જેનો શ્વાસ વસતો તેમના પ્રભાતિયાંથી હજી પણ ગુજરાતીઓનું પરોઢ ઉઘડે છેએ હકીકતને પ્રશંસતી લતાબહેનની એક અલગ અંદાઝની કલ્પના આ કવિતામાં  શરૂઆતથી જ કેવી ઉંચી કોટિએ જઈ પહોંચે છે! એ જ છંદોલયએ જ પ્રેમમલક્ષણા ભક્તિભાવએ જ મધુરતા પણ એક નવા રૂપમાં.

આગળની પંક્તિઓમાંહાથમાં કરતાલ લઈભક્તિમાં તલ્લીન થઈકૃષ્ણના પ્રેમરસનું પાન કરતા અને નાચતા નરસિંહ મહેતાનું સુંદર નર્તનરૂપ  ચિત્ર ખડું થાય છે. ‘હાથ કરતાલ ને એ ચરણ નાચતાં ગીતના શબ્દો એકદમ યથાર્થ રીતે પ્રયોજ્યા છે કેઘડીભર આપણને પણ નાચવાનું મન થઈ જાય!  વળી આગળ એ જ વાતનો ઘેરો રંગ ઉપસાવતા શબ્દો તો જુઓઆભમાંબાથમારોમેરોમમાંનૈણમાંપંડમાં…. આહાહાહા…. કંઈ કેટલાંયે નરસિંહ મહેતાના પદો નજર સામે ધરી દે છે. ‘નીરખને ગગનમાંકે અખિલ બ્રહ્માંડમાંકે પછી જાગને જાદવા… પ્રેમરસ પાને તું મોરના પિંચ્છધર..બધાં જ પદો એકસામટા ઉડીને જાણે નજર સામે  તરવરીને નાચવા લાગે છે.

સ્તુતિગાનનું એક લક્ષણ એ છે કેમન મૂકીને વધુ ને વધુ લીન થવુંડૂબી જવું. એ રીતે હજી નરસિંહ મહેતા વિશે વધુ વાત કરતા કવયિત્રી કહે છે કે,  જૂનાગઢ શહેરમાંદામોદર કુંડમાંશ્રી હરિનું સ્મરણ કરતા નાગર જ્ઞાતિના  આ વંશજ કૃષ્ણના ગીતોમાં તલ્લીન  રહેતા અને જાણે કે આજે પણ  એ વહાલી વાંસળીના સૂર ગિરનારની તળેટીમાં વાગે છે.  અતિ ઋજુ હ્રદયની નમ્રતા છલકતી વાણી કવિતાને અંતે સરે છેનરસિંહના નાથને હાથ જોડીઝુલણા છંદથી  આજ સુધી ગાજતા આભની જાણ કરે છેએ કહે છે કે; “

એ જ ગિરનારની વ્હાલની વાંસળી ને તળેટી તણો તાલ વાજે
નરસીના નાથને જોડી કર વીનવુંઝૂલણા છંદથી આભ ગાજે.

નરસિંહ મહેતાના કૃષ્ણ પ્રત્યેના ભાવમાંસંબંધમાં એક અદ્ભૂત રેશમી ગાંઠ હતીતેમણે જે કણ કણમાં અને ક્ષણ ક્ષણમાં પરમનો સાક્ષાત્કાર કર્યો છે એ ઘટનાનેએ શ્રધ્ધાનેએ રચનાઓમાં થયેલા તેમના સ્વયંભૂ પ્રગટીકરણનેલતાબહેને ખૂબસૂરત સ્તુતિગાનમાં ઢાળ્યું છેતેમની આ કવિતામાં સચ્ચાઈ સ્પર્શે છેનર્યો  આદર અને અહોભાવ નીતરે છેશબ્દોમાં લયતાલ અને સંગીત છલકે છે. એટલે જ તો આ કાવ્ય એક મહામૂલા મોતી જેવું પાણીદાર બન્યું છેવાંચીને હ્રદયમાં પ્રસન્નતા છવાઈ જાય છે.

આમ તો માત્ર ૧૦ જ પંક્તિની નાનકડી કવિતા છેપણ એના લાઘવમાં ભાવની ભરી ભરી એકાત્મકતા છેસઘનતા છે અને લયના મોહક આવર્તનો છે.. ઘણા શબ્દો બેશકનરસિંહ મહેતાના છે પણ ઊર્મિભરી સ્તુતિ તો કવયિત્રીના ભીતરમાં ઓળઘોળ થઈને પથરાયેલી છેશ્રદ્ધાપ્રેમ અને સમર્પણથી સભર ભક્તિ જેવાં જ  જ લયતાલ અને નાદથી ભરેલું નરસિંહ મહેતા માટેનું આ સ્તુતિગાન  કાનમાં જાણે ગૂંજ્યા કરે છેકલમને સાર્થક બનાવે છેકવિ શ્રી વિવેક ટેલરે સાચું જ લખ્યું છે કેખુદ નરસિંહને ફરી આવવાનું મન થાય એવી મજાની આ ગીતરચના છે.

 મારા તરફથી કવયિત્રી લતાબહેન હિરાણીની આ કવિતા માટે તેમના જ અંદાઝમાં  તેમને સલામ.

ભક્તિના તેજ ને તત્વબીથી ભર્યાંકાવ્યને માણતાસો સલામો.

ને હિરાની ચમકથી લચકતી લતાભાવથી ઝુમતાંસો સલામો.

અસ્તુ.

દેવિકા રાહુલ ધ્રુવ

2 thoughts on ““ઝૂલણા છંદથી આભ ગાજે” – લતા હિરાણી – રસદર્શન દેવિકા ધ્રુવ

  1. સરસ રચના.
    નીરખે આભમાં કાનને હરઘડી બાથમાં હરપળે એ જ ભાસે
    સળવળે રોમમાં, નેણમાં ઝળહળે, પંડમાં હે પ્રગટ પરમ હાસે….વિશેષ ગમી.

    Like

  2. નીરખે આભમાં કાનને હરઘડી બાથમાં હરપળે એ જ ભાસે
    સળવળે રોમમાં, નેણમાં ઝળહળે, પંડમાં હે પ્રગટ પરમ હાસે.
    ધન્ય
    “ઝૂલણા છંદથી આભ ગાજે” – સુ શ્રી લતા હિરાણી ની સુંદર કવિતાનું સુ શ્રી દેવિકા ધ્રુવનું સ રસ રસદર્શન

    Like

પ્રતિભાવ

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  બદલો )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  બદલો )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  બદલો )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  બદલો )

Connecting to %s