મોદીની હવેલી -૧૧ (પૂર્વી મલકાણ)


ભાગ ૧૧ – મજાક માથે પડી

डरे डरे से सहमे सहमे से ये चहेरे बनाकर

न जाने ये क्यूँ मुझे मापते है,

पर यह इतना मुझे नहीं जानतें जितना मै मुझ को जानती हूँ ।

આ વખતે તો એને સોગઠી લઈ જ જાવી છે અને ભા સાથે મળી પૂરેપુરું વેર વાળવું છે. હા ..હા એમ જ કરીશું બીજો સ્વર પહેલાં સ્વર સાથે મળ્યો. વસુમાસીનાં ઘરમાં દાખલ થતી વખતે રાજુ અને નીતાના આ બોલ મે સાંભળ્યાં તેથી ઘરમાં દાખલ થતાં જ પૂછ્યું કોની વાત કરો છો? કોના પર વેર વાળવું છે? તેઓ કહે; કાંઇ નહીં અમે તો એમ જ વાત કરતાં તાં. ઓહહ એમ ..કહી હું ચૂપ થઈ ગઈ. પણ મને ખબર હતી કે કોના પર વેર વાળવાની વાત થતી હતી. સમય આવ્યે એમનું એ વેર વળ્યું યે ખરું પણ એ એમને જ માથે.

જે વેર મારી ઉપર ઉતારવાનું હતું તે તેમને માથે કેવી રીતે પડ્યું તે વાતને સમજવવા માટે મારે આપને ગગજીભાઈનાં વાડે લઈ જવા પડશે. અત્યાર સુધી આપણને મળેલાં પાત્રોમાં ગગજીભાઈ એ સૌથી છેલ્લા છે, જેમણે મારા વિચારોને કંઈક અંશે જુદી દિશા બતાવેલી. ગગજીભાઈ કુંભાર હતાં પણ મોટેરાઓની સરખામણીમાં તેમની સાથે અમારો સબંધ કશોક અલગ જ હતો. મોટી બા કહેતાં કે; મોટા ફૈબા અને ગગજીભાઈ બેય એક જ પાટલીએ ભણેલાં તેથી ઘરમાં સૌ તેમને ઓળખતાં ને ગગજીભાઈનું આવાગમન અમારી હવેલીમાં સતત ચાલતું રહેતું. પણ તેમનું સ્વાગત અમારી હવેલીમાં કંઈક વિશિષ્ટ ઢબે થતું. તેઓ આવીને મુખ્ય દરવાજાની બહાર ઊભા રહે, ને ત્યાંથી સાદ આપે કે; “એ મોટી માડી હું આવી ગ્યો સ ” એ સાથે ઘરની ઓસરીએ જે હાજર હોય તે ડંકી સીંચી ગગજીભાઈ ઉપર અને તેમણે પહેરેલાં જોડા ઉપર સરખી રીતે પાણીની છાંટ વાછટ કરે. જો કદીક સ્ત્રીવર્ગ ન હોય તો આ કામ અમને છોકરાવને મળતું. કદીક અમે છોકરાવ ભૂલી જઈએ તો તેઓ સામેથી છાંટ નાખવાનું કહી દેતાં. અમને આવી વાત માટે બહુ ખરાબ લાગતું, પણ તેઓ કહેતાં કે, બેટા કોક દી બીજાની માનતાઓને ય માન આપવું ઝોવે ને!!??. પણ તેમની એ વાત ક્યારેય અમને સમજાતી નહીં. તેથી અમે મોટી બા ને પૂછતાં કે; બા ગગજીભાઈ ઉપર પાણી કેમ નાખવાનું? તો બા કહેતાં કે બેટા ઇ કબ્રસ્તાન પાંહે રેય સે ને એટ્લે” પણ કબ્રસ્તાન પાસે એ રહેતાં હોય તો એમાં શું ? એમનું ઘર ત્યાં હતું તો ત્યાં હતું, એમાં છાંટ શું કામ નાખવાની? પણ અમારા પૂછાયેલાં પ્રશ્નનો જવાબ મળતો નહીં. આમેય બાળપણ એવી અવસ્થા છે જેમાં પૂછાતાં પ્રશ્નોનાં જવાબ કદીયે મળવાનાં નહીં, ને મળે તો સમજાવવાનાં નહીં.

હવેલીની અંદરે ય ગગજીભાઈનો પ્રવેશ કેવળ ઓસરી, નાના રસોડા અને અતેરીયા સુધી જ રહેતો. આ ત્રણ વિભાગ સિવાય અમે તેમને હવેલીનો એક દાદરો ય ચડતાં જોયેલાં નહીં. તેઓ આવીને અમારી સગડિયું લઈ જતાં અને તેનાં પર લીંપણ કરી પાછી લાવતાં અથવા કોઈવાર નાના રસોડામાં રહેલ ભોંયચૂલા ઉપર લીંપણ કરતાં. આ ઉપરાંત તેમને ત્યાંથી અમારે ત્યાં મોભારા માટે નળીયા, માટલાં, માટલી, તાવડી, તવી, દહી મેળવવાની કુલડીયું ને મટુકીયું અને ઝરૂખે મૂકવાનાં કોડિયા આવતાં. કદીક મોટી બા અમને કહેતાં કે; “છોડીયું આયજે મા’દેવને મળીને પાસા આવો તંઇ સાકડી ( ચાકડી ) એ આંટો મારતાં આવજો ને ગગજીભાઈ જ્યે આપે તે લઈને નાકની દાંડીએ ઘર ભેગા થાજો રમવા નીકળ્યું પડતી નહીં.” મોટી બાની એ વાત સાંભળી આરતી પછી, કબૂતરાને ચણ ખવડાવી સીધાં અમે ગગજીભાઈને વાડે જતાં જેની જમીન બદરુંભાઇ કબ્રસ્તાનની બાજુને અડકીને હતું. આ કબ્રસ્તાન અને પોતાની જમીન જુદી પાડવા માટે ગગજીભાઈએ માટલાંને ઉપરાઉપર ગોઠવી તેની વાડ બનાવેલી. અમે તેમનાં વાડાંનાં દરવાજા દાખલ થતાં ત્યારે આખું યે વાતાવરણ ભીની માટીની સુગંધથી ને ચાકડાનાં ચરર…ચરર..અવાજથી ગુંજી ઊઠતું.

                       (નીંભાડિયું)

           (હાલ્ય માટી તને માણહ બનાવી દઉં.)

(મારા ટપલાએ તમને પાકા બનાવ્યાં છે ઇ નો ભૂલતાં હો)

કદીક હું ગગજીભાઈને પૂછતી; કાકા આપને આયાં બીક નથી લાગતી? બા ક્યે છે કે; સમસાન ( સ્મશાન ) પાસે રેવાય નહીં. જે મરી ગ્યા હોય ને ઇ હેરાન કરે. તેઓ કહેતા કે, બેટા એમાં બીવાનું શું? આ બધાં ય શાંતિથી સૂતા છે ને, હું તેમની નીંદરુંમાં ઠોળીયાં ઊભા કરતો નથી તો ઇ લોકો યે મને શેના હેરાન કરવાનાં? તેમની વાત સાંભળી હું ફરી તેમને કહેતી કે; કાકા મોરકાકા ની દીકરી શાંતિબેન છે ને ઇ કહેતાં તાં કે જે મરી ગ્યાં હોય ને ઇ ભૂત થાય ને ભૂતનાં પડછાયા થાય. મારી વાત થી તેઓ હસી પડતાં ને મારે માથે હાથ ફેરવતાં બોલતાં કે, “ બેટા ભૂતનાં ઓછાયા હોય, પડછાયા નો હોય, પડછાયા તો ખાલી માણહ નાં હોય”

ઓછાયાં શું હોય કાકા?

તેમનાં જવાબ પછી મારું જે તીર તૈયાર હોય તે ફેંકાતું ને એય તીર ઝીલવા માટે તૈયાર જ હોય તેથી તેઓ કહેતાં કે; “ઓછાયોનો અરથ બીકે ય થાય ને અસરેય થાય. ને સૂરજડાડાને તેજે આપણી હારે જે આખો ય દી હાલે ઇ પડછાયો.” પણ બેટા મે કીધું ને કે’ જે લોકો આ સૂતેલા લોકોને કાંઇ હેરાન નો કરે ને ઇને ભૂતનાં ઓછાયાં નો લાગે.’ ભૂતનાં ઓછાયાં જે નબળા મનવાળા લોકો ને ખરાબ મનવાળા લોકો હોય ને એને લાગે. હેં કાકા…. મારો આગળનો ત્રીજો પ્રશ્ન ફેંકાય તે પહેલાં જ તેઓ મારા કે અમારા હાથમાં વસ્તુઓ પકડાવી દેતાં ને પછી કહેતાં કે..; બેટા હવે હવેલીએ હાલતાં થાવ બહુ વાર થાશે ને તો મને મારવા માટે મોટી માડી લાકડી લઈને આયાં જ આવી જાહે….એમની વાતથી અમે અમારી વસ્તુ લઈને નીકળી પડતાં, પણ વાડાને દરવાજે પહોંચીએ તે પહેલાં પાછળથી અવાજ આવતો…..”એ છોડીયું સીધાં ઘીરે જાજો ને ક્યાંય રોકાત્યું નહીં, ને ગાયનાં પોદળામાં લપસી નો પડતાં… હાચવીને લઈ જાજો”. ગગજીભાઇનું આ કથન હંમેશાનું રહેતું, તેથી અમે ય પાછળ જોયા વગર ઘણીવાર હા કહી દેતાં ને ઘણીવાર એમની એ છેલ્લી સૂચના મળ્યાં પહેલાં જ કહી દેતાં કે અમે રસ્તો માપીને ધીરે ધીરે જાશું ને વસ્તુ મોટી બાનાં હાથમાં મૂકી દઇશું.

અમારા બગસરાની નાની મોટી બધીયે યાદો સાથે અમારો મોટાભાગનો સમય હવે રાજકોટમાં જ જતો હતો. પહેલાં જેમ દર અઠવાડિયે અમે પોંહચી જતાં, એમ હવે થાતું નોતું. તેથી બગસરાની  ઝાંઝરીનો અવાજ ઝાંખો કરી મારે અમારી બાજુમાં રહેતાં દરબાર અને પટેલનાં છોકરાવને નવા મિત્રો બનાવવાં પડ્યાં જેમાં હતાં રાજુ ( છોકરી ), જયશ્રી બેન, નીતામી, સીતા, ગોપાલ, યતીન, જનક, નીશા, નિલેશભાઈ વગેરે. અમે બધાં રાત્રિનાં જમણ પછી ભેગાં થતાં અને રાતનાં સાડા દસ સુધી થપ્પ્યો રમી ખૂબ દેકારો મચાવતાં અને જો રમતાં ન હોઈએ તો ઓટલે બેસી ડાયરો જમાવતાં.

               (હું આવું કે નહીં?)

એકવાર આવો જ એક ડાયરો ઓટલે જામ્યો હતો, જેમાં મહેમાન હતાં જુજુ ભા. જેઓ સોગઠી ગામેથી આવેલાં. જુજુ ભા અને વિજયસિંહજી બાપુ ( રાજુના પપ્પા ) બંને ભાઈઓ આર્મીમાં હતાં. ૧૯૬૨ ની અને ૧૯૭૧ ની લડાઈમાં તેઓએ ભાગ લીધેલો. રિટાયર થયાં પછી જુજુ ભા પોતાને ગામ સોગઠી રહેવાં ગયેલાં ને, રાજુનો પરિવાર રાજકોટમાં સ્થાયી થયેલો. તેઓ એ દિવસે આવીને લશ્કરની, લડાઈની વાત માંડેલી. એ દિવસે એમની એ વાતમાં મને બે-ત્રણ નવી વાતો જાણવા મળી હતી જેની બહુ આછી આછી યાદ છે. પ્રથમ એ કે, લડાઈ સમયે જામનગરમાં ઊંચા મકાનોને કાળા રંગે રંગી દેવામાં આવેલાં અને રાતનાં ૭ થી ૮ વાગ્યાં સુધી જ લાઇટ ચાલું રાખવાની. બાકીનાં સમયમાં ફાનસ કરી શકાય પણ ઘરની બહાર તો અંધારપટ જ રાખવાનો જેથી કરીને દુશ્મનોને ખબર નો પડે કે અહીં કોઈ ગામ છે. બીજું એ કે, પહેલાં રેડિયો ઘરમાં વસાવવા માટે લાઇસન્સ લેવામાં આવતું. જુજુ ભાની એ બધી વાતો નો દોર સરેરાટ નીકળતો ગયો ને અમે બધાં એમને ચૂપચાપ સાંભળતાં રહ્યાં અંતે તેઓની એ વાતો લશ્કરે થી નીકળી આંબલી ને પીપળીની ઝાડીમાં અટવાઇ ગઇ ને અંધકાર, અવાવરુ ને ઓછાયા ને છાયે તેઓ જઈ પડ્યાં. તેમની એ વાતો શરૂ જ થઈ હતી, ત્યાં ઘરની અંદર રહેલ ઘડિયાળે ટકોરા દીધા. એ ટકોરાએ મને યાદ અપાવ્યું કે હમણાં મમ્મી બોલાવશે એટ્લે હું ઊભી થઈ ગઈ. મને ઊભી થયેલી જોઈ તેઓ બોલ્યાં “તને બીક લાગે છે? “ મે કીધું, ના મમ્મી બોલાવશે ને એટ્લે જાઉં છું કહી હું ચાલવા લાગી. આ વાતનો અર્થ તેમણે એમ કાઢ્યો કે મને એમની આવી વાતોથી બીક લાગે છે. તે દિવસ પછી બે-ત્રણ રાતે મારું રમવા જવાનું થયું નહીં. તેથી હું તેમની વાતથી બી ગઈ છું તેવી વાતને તેમણે મારા મિત્રોમાં મજબૂત કરી દીધી. તેઓ જ્યારે સોગઠી પરત જવાનાં હતાં તે દિવસે હું તેમને મળી તે વખતે તેમણે મને કહ્યું કે, પૂર્વી તું જયશ્રીની સગાઈ વખતે સોગઠી આવજે. અમારું સોગઠી યે સરસ છે. અમારે ત્યાં ગાય છે, ભેંસ છે ને ખેતરો છે તને જોવાની મજા આવશે. મે કીધું, મમ્મી હા પાડશે તો ચોક્કસ આવીશ.

જુજુભા નાં ગયાં પછી અમારી ટોળકી કોઈક અંશે બદલાઈ હોય તેવું મને લાગતું. કારણ કે તેઓ મને બીવડાવવાનો એકપણ મોકો છોડતાં નહીં. અગાઉ પણ અમે વરંડામાં જ સંતાતા અને હવે ય સંતાતા. પણ પહેલાં અમે શાંતિથી રમતાં હતાં ને હવે તેઓ મને કહેતાં હતાં કે; પૂર્વી તને ખબર છે નીતામીનાં વરંડા પાછળનાં બગીચામાંથી ચિત્રવિચિત્ર અવાજ સંભળાય છે. ચિત્રવિચિત્ર એટ્લે ? હું પૂછતી. તેઓ કહેતાં કે ઘણીવાર સૂસવાટાનો તો કોઈવાર ઝાંઝરાનો તો કોઈવાર એકીસાથે ઘણી બધી બંગડીયું ખણખણતી હોય તેવું લાગે છે, એટ્લે મનુમાસીએ આપણને બધાંને કીધું છે કે રાતે બગીચામાં જવાનું નહીં… ત્યાં ચૂડેલનો વાસ હોય શકે. હું કહેતી કે; એમ તો મારી યે મમ્મી રાતે લાઇટ વગર બગીચામાં જાવાની ના પાડે છે એ કહે છે કે આભએરુ કે કોઈ જરજીવાત હોય તો ખબર નો પડે. પણ તેઓ મારી ને મારી મમ્મીની વાત ઉછાળી દેતાં ને ઝાંઝરાની વાત પર ચોક્કસ રહેતાં. બે ત્રણ વાર તેઓએ ઝાંઝરાની અને ઝાંઝરા પહેરેલ ચૂડેલની વાતથી ડરાવવા પ્રયત્ન કર્યો પણ એ પ્રયત્ત્ન ફેઇલ ગયો કારણ કે ઝાંઝરાની અવાજની હું ખાં હતી તેથી તેમને કહેતી કે જે ચૂડેલની તમે વાત કરો છો ને એ તો નીમુ માસી, મંજુમાસી કે સવિતા માસીની ઝાંઝરીયું છે. તમે આપણી માસીઓને ચૂડેલ ક્યો છો?, કોઈવાર મમરો મૂકતી કે; એ નિલેશભાઈ આ રાજુ તમારી મમ્મીને ઝાંઝરી પહેરેલ ચૂડેલ કહે છે. મારા એ મમરાથી નિલેશભાઈ ભડકી જતાં ને વાતનું વતેસર થઈ જતું ને અંતે નિલેષભાઈ એમની બહેન નીશાને લઈ ચાલતાં થઈ જતાં. આ રીતે મને ડરાવવાનાં પ્રયત્નો નિષ્ફળ જતાં રાજુ અને નીતામીએ નક્કી કર્યું કે આ વખતે પૂર્વીને સોગઠી ખાસ લઈ જવી ને ત્યાં જઈ જુજુ ભાની મદદ વડે તેને ડરાવવી.

અમે જ્યારે સોગઠી પહોંચ્યાં ત્યારે જુજુ ભા મને જોઈને ઘણાં જ ખુશ થયેલાં. તેમનું ઘર એવું જ હતું જેવું તેઓએ કહેલું. ટેકરા પર એક એકલું અટુલું નળિયાબંધ મોટું ઘર, આજુબાજુ ખેતરો, ગાડું, કૂવો, બે-ચાર ભેંસું ને ગાયું, ને ઘર આગળ વડલાનું વિશાળ ઝાડ, ઝાડની આસપાસ ગોળાકાર બેસવાનો ચોક ને ચબૂતરો. અમે પહોંચ્યાં ને એ દિવસે મારો આખો સમય જુજુ ભા સાથે આ બધી નવી જગ્યા માપવાંમાં ગયો. એ દિવસે ખેતરથી લઈ ઘર સુધી ફરવામાં વાત વાતમાં જુજુ ભા એ મને ભૂત-ચૂડેલની વાતથી સાવચેત કરી દીધી. બીજે દિવસે સગાઈની ધમાલ હતી. ત્રીજે દિવસે મોડી સાંજે મેમાનોનાં ગયાં પછી હું એક ખૂણામાં શાંતિથી બેઠી હતી, ત્યાં જુજુ ભા ની બેન વસુમાસી ચિંતાતુર મોએ થી ત્યાંથી નીકળ્યાં. ત્યાર પછી એ જ ચહેરે ઘરનાં નાના -મોટા સભ્યો જોડે વાત કરી પણ ગુસપુસ અવાજે. મારે માટે આ નવું હતું, તેથી મે માસીને પૂછ્યું કાંઇ તકલીફ છે હું કાંઇ મદદ કરું? તેઓ કહે, બેટા તને કાંઇ અવાજ સંભળાય છે? મે પૂછ્યું શેનો? તેઓ કહે કેમ કહું, ? કોઈક જાતનો અજાણ્યો અવાજ સંભળાય છે? મે કીધું નાં. એમ તને નથી સંભળાતો? હજુ તેમનું બોલવાનું પૂરું થાય ત્યાં રસોડામાંથી ગીતાબેન બહાર આવ્યાં ને કહે; એ અંદર કોક નાં ઉંધા પગલાં છે. તેમની વાત સાંભળી ઘરમાં ફફરાટ છવાઈ ગયો, બહાર રહેલ પીળો બલ્બ ઝગ ઝગ કરવા લાગ્યો. તે જોઈ હું બોલી, આ બલ્બ ખરાબ થઈ ગયો છે ત્યાં ભા આવીને કહે બેટા ઇ બલ્બ ખરાબ નથી થયો, મને જે બીક હતી ને ઇ સાચી પડી રહી છે. શેની બીક? મે પૂછ્યું તેઓ કહે; બેટા મે કીધું તું ને આમ તો અમારું ઘર ગામમાં છે. આઈ તો આપણે જ્યારે ખેતરમાં મોલ માથે ચડ્યો હોય ને ત્યારે જ આવીએ છીએ. આતો પ્રસંગ હતો ને એટ્લે… ક્યાં આવીયા અહી? એમ બે અધૂરા વાક્ય બોલી તેઓ તેમનાં ઘરમાં રહેલી માતાજીની મઢી સામે બેસી ગયાં ને પ્રાર્થના કરવા લાગ્યાં. ત્યાં નીતાએ આવીને રાજુ ને કહ્યું, મને બીક લાગે છે હું અંદર નથી જાવાની. તે મને પેલા કીધું હોત તો હું આવત જ નહીં. એ બંનેની વાતચીત હજુ પૂરી થાય તે પહેલાં રસોડામાંથી ધડ ધડ વાસણો પડવાનો અવાજ આવવા લાગ્યો, ને એ સાથે ગાયત્રી બા અંદરથી બહાર દોડી આવ્યાં ને કહે, હું અંદર નહીં જાવાની બધું શાંત થાય ને પછી જ જાઈશ. ત્યાં આશિષભાઈ ને બીજા બે-ત્રણ જણાં બહાર આવ્યાં ને કહે હવે બધાં ય ઓસરીએ જ બેસો. આ ધમાલ જોઈ મે પૂછ્યું આ બધું શું છે? ત્યાં ગીતાબેન કહે પૂર્વી આ તો ભૂતિયો પડછાયો છે. આયાં આવું ઘણીવાર થાય છે. મે કીધું; આપણે તો બે દિવસથી અહીં છીએ તો આ બે દિવસ તો કાંઇ થયું નોતું આજે કેમ થાય છે? ગીતાબેન કહે, ગઇકાલે રાતે મે મારી પથારી પાસે કોઈને જોયું તું. એણે મારા પગ ઉપર ધુમ્મબા માર્યા તાં હું ઊંઘમાંથી ઊભી થઈ ગઈ ને ફડાક કરતી લાઇટ ચાલું કરી દીધી. તને ખબર નથી? મે કીધું નાં. ત્યાં આશિષભાઈ કહે, પરમદિવસે આપણે આવ્યાં ને ત્યારે મને લાગ્યું કે મારી પાછળ કોક છે, પણ મે પાછળ જોયું ત્યારે કોઈ ન હતું. આમ તેઓ પોતાની વાત કરવા લાગ્યાં. એમની વાતથી હું વિચારવા લાગી કે; આટલાં વરસથી હું કબ્રસ્તાનમાં રમવા જાતી તી મને તો કાંઇ એવી બીક જેવુ લાગ્યું નથી તો આ લોકો કેમ આમ વાત કરે છે? હજુ મારું વિચારવાનું પૂરું થાય તે પહેલાં ઘરનાં દરેક નાના-મોટા સભ્યો આવીને ઓસરીએ બેસવા લાગ્યાં ને પરસ્પર કહેવા લાગ્યાં કે આ બધું ક્યારે બંધ થાશે. એવામાં કોઈક બોલ્યું કે, ભા માતાનો દીવો કરવા ગ્યાં છ ને હમણાં થોડીવારમાં બધું બંધ થઈ જાશે. એવામાં નીતાએ બૂમ મારી ને એ પડછાયો એ પડછાયો…ને એ રડમસ ચહેરે વસુમાસીને વળગી પડી, રાજુ ભા ને બોલાવવા લાગી, ગાયત્રી બા માતાનું સ્મરણ કરવા લાગ્યાં, ને આશિષભાઈ બાપુ, એ બાપુ ક્યાં છો કહી બૂમો પાડવા લાગ્યાં. મારી આજુબાજુનું વાતાવરણ બીકમાં બદલાઈ ગયું હતું. લાદી ને દીવાલ પર પડછાયો લાંબો લાંબો થવા લાગ્યો હતો ને ઝગમગ થતો બલ્બ સાવ ઝાંખો થઈ ગયો. એવામાં હું ઊભી થઈ અને માતાજીની મઢીનાં રૂમ તરફ નીકળવાં લાગી ત્યાં રાજુ કહે; એ ક્યાં જાય છે, બેસી રે આહી. પણ સાંભળ્યું ન સાંભળ્યું કરી હું અંદર તરફ નીકળી ગઈ. એ જોઈ બહાર ફરી ગુસપુસ થવાં લાગી ને પડછાયાની વાત સાથે જીણો જીણો હસવાનો ય અવાજ આવવાં લાગ્યો. થોડીવારમાં ભા નો અવાજ સંભળાયો, એ પૂર્વીને આજે ખરી બીવડાવી એ પડછાયાથી, મજા પડી ગઈ ને એ..સાથે .સહુ….ખી ખી કરીને હસવા લાગ્યાં ત્યાં જ એક બીજો પડછાયો આવ્યો ને આવી ને એણે આગળનાં પડછાયાને ધક્કો માર્યો. એ અચાનક ધક્કાથી આગળનાં પડછાયાનું બેલેન્સ બગડયું ને તેઓ જોરથી પડ્યાં ને એમના મો માંથી નીકળી પડ્યું “ઓય માડી રે“… તે પડછાયાની ચાદર વિખરાઈ ગઈ, ગીતાબેન શું થ્યું શું થ્યું કરતાં મોટી લાઇટ ચાલુ કરવા ઊભા થયાં, વસુ બા બોલવા લાગ્યાં એ છોકરાવ ક્યાં લાગ્યું ? કેવી રીતે પડ્યાં? પછી ને કહે આશિષ, જો તો છોકરાવને લોહી તો નથી નીકળ્યું ને? આમ એમનું બોલવાનું ચાલું રહ્યું, પણ સૌને પ્રશ્ન એ જ હતો કે તેઓ પડ્યાં કેવી રીતે? ત્યાં પાછળથી મે પ્રગટ થઈ ને કીધું કે મે ધક્કો માર્યો તો. આ સાંભળી ત્યાં રહેલ સૌ આશ્ચર્યમાં પડી ગયાં. મને કહે તને કેવી રીતે ખબર પડી કે આ રાજવીર ને કુલદીપ છે? મે કીધું મને ખબર નોતી. આતો બે વાત યાદ આવી ગઈ. તો કહે કઈ? મે કીધું કે મારી મમ્મી કહે છે કે, જ્યાં ભૂત ચૂડેલનો વાસ હોય ને ત્યાં માણસ રહી જ નો શકે, ને જે ઘરમાં માતાજીનો વાસ હોય ત્યાં ભૂત ચૂડેલ આવી નો શકે, બીજું એ કે અમારા બગસરાનાં ગગજીભાઈએ કીધું તું કે ભૂતનાં ઓછાયા હોય, પડછાયા નો હોય. આ તો તમે બધાં તો પડછાયાની પાછળ પડેલાં કોઈ ઓછાયો ઓછાયો નોહતાં કેતા. મારા આટલું બોલ્યાં પછી ઘરમાં પીનડ્રોપ શાંતિ છવાઈ ગઈ. આ સાંભળી ભાનું મોઢું ઉતરી ગયું ને એ રાજુ તરફ જોતાં કહે બેટા; તમારી વાત નક્કામી માની. આતો આની મજાક આપણે કરવા ગ્યાં ને એણે આપણી જ મજાક બનાવી દીધી ને માથે આ છોકરાવનાં માથા -હાથ તૂટ્યા તે જુદા. પછી કુલદીપ અને રાજવીર બાપુને ઊભા કરવામાં આવ્યાં ને તેમની પાટાપિંડી કરવામાં આવી પણ કુલદીપ બાપુનો પાટો પૂરેપૂરો દોઢ મહિનો ચાલેલો કારણ કે રાજવીર બાપુનાં ખભા પરથી પડવાને કારણે તેમનાં હાથમાં ફ્રેકચર થયેલું. થોડા સમય પહેલાં આ વાતને યાદ કરી રાજુ બોલેલી કે,અમને એમ હતું કે તને મજાક મજાકમાં બિવડાવી લઈશું, પણ ઇ ખબર નોતી કે અમારી મજાક અમારી માથે જ પડશે.

નોંધ:-

  1. મોટી બા મારા દાદી “સ -હ ” વગેરે શબ્દનો વધુ ઉપયોગ કરતાં.

  2. “મોભારા “ આ શબ્દના મૂળમાં ‘મોભ’ શબ્દ છે. હવેલીમાં સૌથી ઊંચા ભાગે લાકડાનો ખાંભો રહેતો જેને અમે મોભ કહેતાં. આ મોભ આખી યે હવેલીનો આધાર બનતો. મોભનાં ઉપરનાં ભાગને ઢાંકવા માટે નળિયાંનો ઉપયોગ થતો. આ મોભની નીચેનાં ભાગને અમે દોરિયો કહેતાં. અમારી આખી યે હવેલી ચાર માળની ખરી પણ ક્યાંય સિમેન્ટ ન હતી તેથી “નળીયાબંધ હવેલી” તરીકે ઓળખાતી ને દર વર્ષે નળીયા બદલવામાં આવતાં અને હજુ યે આવે છે.

  1. નીંદરુંમાં ઠોળીયાં પાડવા એટ્લે નીંદરમાં ખલેલ પાડવી.

  2. નાકની દાંડીએ એટ્લે સીધેસીધા.

  3. જુજુ ભા નું નામ યાદ નથી તેઓ રાજુનાં મોટા ભા કાકા હતાં.

  4. રાજુનો પરિવાર દરબાર હતો, તેથી નાના હોય કે મોટા સર્વે માટે અમે બા -બાપુ શબ્દનો ઉપયોગ કરતાં.

  5. થપ્પ્યો એટ્લે સંતાકૂકડીની રમત. આ રમત અમે બે પ્રકારે રમતાં. એક પ્રકારમાં બધાં સંતાયેલાં લોકોને શોધવાનાં હતાં અને બીજા પ્રકારમાં જ્યારે બીજા સંતાયેલ લોકોને દાવ આપનાર શોધવા જાય ત્યારે એક સાથી આવીને પ્રગટ થઈ જાય, આનાથી થાય એવું કે જે દાવ દેનાર હોય તે હારી જાય અને તેનાં પર બીજો દાવ આવતો.

  6. આભએરુ એટ્લે ઝાડવાઓમાં સાપ લટકતો હોય તે.

  7. રેડિયો ઘરમાં વસાવવા માટે લાઇસન્સ લેવાનું એ વાતમાં કેટલી સત્યતા હતી તે વાતની જાણ નથી. મારે માટે આ કેવળ સાંભળેલી વાતો છે.

  8. સોગઠી ગામ હું ધારું છું ત્યાં સુધી જામજોધપુર તાલુકામાં હતું.

  1. રાજુનાં સોગઠીનાં ઘરમાં દીવાલો બહુ ઓછી હતી, ગોળાકાર ચક્કર મારીને એક રૂમમાંથી ઓસરીમાં જઈ શકાતું હતું, ને મારા અનુભવો ને યાદ કરીને મે તેનો ફાયદો લીધો. આ પ્રસંગ પછી તેઓએ ક્યારેય મને બીવડાવવાની કોશિશ કરી નહીં. તેમણે મારી સાથે જે મજાક કરેલી તે તેમને માથે જ પડી ગઈ હોઇ તે દિવસ પછી મને “જોરાવરી છોકરી”નું મને બિરુદ મળેલું. ખરેખર તો મને ય બીક લાગે જ છે પણ કોઈક પ્રસંગ આપણને એ અજાણી બીક નો સામનો કરતાં ય શીખવી દે છે તે હું આ પ્રસંગ પછી શીખેલી.

  2. મોલ માથે ચડ્યો હોય એટ્લે કે પાક ઊગ્યો હોય ત્યારે.

  3. હું સોગઠીમાં હતી તે સમયે એક રાત્રે વિજયસિંહજી બાપુ બહાર ગાડા નીચે પથારી નાખીને સૂઈ ગયેલાં. સવારે તેઓ ગાડા નીચેથી બહાર આવ્યાં ત્યારે ખબર પડેલી કે, ગાડા ઉપર દીપડો સૂતેલો છે. તેઓ પોતાનાં પગરવને સંતાડીને ઘરમાં આવેલાં આ પ્રસંગ યાદ છે.

  4. આ લેખ માટે મારા પિતરાઇ ચેતનભાઈ, ગગજીભાઈનાં પૌત્ર મિતુલભાઇનો અને ઇશ્વરી બા જાડેજાનો ખૂબ ખૂબ આભાર માનું છું. રાજુ સાથેનો સંબંધ આજે ય જળવાઈ રહ્યો છે, બાકીનાં બધાં મિત્રો અતીતનાં જંગલમાં ક્યાંક ખોવાઈ ગયાં છે.

© ૨૦૧૯ પૂર્વી મોદી મલકાણ યુ.એસ.એ

purvimalkan@yahoo.com

1 thought on “મોદીની હવેલી -૧૧ (પૂર્વી મલકાણ)

  1. પૂર્વીબેનની હવેલીનાં દરેક લેખ વાંચ્યા. એમના પાકિસ્તાનનાં પ્રવાસનાં લેખો આજે વે,ગુ ચાલે છે એય વાંચવાની મજા પડે છે.એ લેખોમાં આજની વાત છે ને આ ગઇકાલની. મને વાંચતાં વાંચતાં ઘણીવાર લાગે છે કે, પૂર્વીબેનનો અતીત ભલે મારો આજ બનીને મારી આંખ સામેથી આજે પસાર થાય છે પણ એ બહાને ય ગામડાનાં જીવનની સુગંધનો અહેસાસ તો મળ્યો.આજે તો જ્યાં ગામડા કેવળ ચિત્રોમાં જ રહી ગયાં છે ત્યારે આવા ગ્રામ્ય સંસ્કૃતિથી સભર લેખો એક અલગ જ યુગમાં લઈ જતાં હોય તેમ લાગે છે.પૂર્વીબેન તમારી હવેલીનાં એક એક ખૂણાને જે રીતે વર્ણવેલ છે તે જોઈને એક વિનંતી કરવી પડે કે આ લેખમાં યે તમારા કોઈ જૂના ફોટાઓ હોય તો જરૂર મુકશો. આ હવેલીનાં લેખોમાં મને”જૂની મેડીની ઝરૂખડી “એ લેખ બહુ ગમ્યો. આ લેખની ઉપર રહેલો અન્ય લેખ બાળકો ઉપર છે. આ લેખનો મૂળ સાર આ જૂની મેડીમાં જ મને જોવા મળ્યો. બાળક તરીકે, દીકરી તરીકે પૂર્વીબેન તમને નજીકથી જોવા ગમ્યાં.

    Bharti. k. Parikh

    Liked by 1 person

પ્રતિભાવ

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  બદલો )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  બદલો )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  બદલો )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  બદલો )

Connecting to %s